Page 1042

(٤٠٥) پسر بهرام گور ، یزد گرد دوم که در ٤٣٨ بر تخت نشست مانند پدر خود به مخاطره حمله رومن‌ها از غرب و دولت یفتلی آریانا از شرق مواجه شد . متاسفانه بواسطه خاموشی منابع باز بصورت صریح و قطعی گفته نمیتوانیم که پادشاه یفتلی که آماده محاربه شده بود چه نام داشت. آیا فرزند پادشاه مقتول است یا کس دیگر تنها يك ماخذ قلمی تذکره ناظم بدخشی که هنوز بطبع نرسیده و متعلق به جناب شاه عبدالله خان بدخشی است این پادشاه را بنام «مهرپور» یاد میکند که غیر از «مهرا کولا» شاه دیگری میباشد از روی گزارشات واقعات واضح معلوم میشود که دولت یفتلی آریانا در عصر مهرپور قوی تر وشیر و هند تر شده بود. اگرچه از محل و صورت و قوع جنگ دوم یفتلی‌ها و ساسانی‌ها مانند جنگ اول جزئیات در دست نیست معذالك همه منابع متفق اند که یزدگرد دوم شکست خورده وعقب نشینی اختیار کرد . «كلمان هارت» و «ارتور کریستن سن» از جنگ یزدگرد دوم با «کوشان‌ها» و «کیدا ری‌ها» حرف میزنند که مقصد از هر دوی آن درین عصر «یفتلی‌ها» میباشد اولی میگوید «در زمانیکه ساسانی‌ها برای غلبه کیش زورا ستریزم در ارمنستان مشغول طرح نقشه بودند انقلابی در آنجا برخاست. درین فرصت یزدگرد تازه از دست کوشان‌ها شکست خورده بود » (۱) «کریستن سن» مربوط به واقعات این زمان چنین می‌نویسد : «جواب روحانیون مسیحی به یزد گرد رسید . روئسای خانوادہ بزرگ ارمنی را خواسته وحبس کرد ایشان قبل برین به خداوند سوگند خورده بودند که به آئین خویش باقی ماند و هر چه از طرف شاه بر سر شان آید تحمل نمایند. درین فرصت یزدگرد مشغول جنگ برعلیه کوشانی‌ها یعنی اقوام بربری بود که در کشور قدیم کوشان‌ها جا گرفته بودند. یزدگرد عناوین افتخاری وجای داد روئسای ارمنی را به ایشان مسترد نموده و چند نفر شان را طور یرغمل (۱) صفحه ۱۵۷ فارس قدیم ومد نیت ایرانی تالیف کلمان هارت فرانسوی.