Page 270

فصل دویم ١٣ بوده باشند تا از آثار پادشاه قادر مطلق که در امورات دنیوی آنها را مظهر جلال خود قرار داده پیروی کرده باشند این عجب است که ما با همه در کشف قباحت دیگران و دیدن محسنات خود خیلی شایق هستیم ولی از دیدن قبایح خود و محسنات دیگران صرف نظر داریم شخصی که بدقت و توجه رویه حالیه ممالک و سلطنتنهای متعدده را در نظر داشته باشد میخواند بسهولت بخود تدلل دارد که تمام دولی که خیلی متمدن هستند ولاف میزنند آیا عادتشان چنین هست که حقوق و رتبه و مناصب را همۀ مستخدمین رعایای خود بدون تفاوت ملتی و رنگ و دین و مذهب بالسویه بدهند یا خیر من افتخار دارم باینکه اظهار نمایم اشخاصی که در دولت من مستخدم شده اند نسبت بنزدیکترین اقوام خودم بمقامات عالی نزنایل شده اند و این مقامات ریاست دارالانشاء و ریاست ادارۀ امور عسکریه و ریاست ادارۀ استیفاء و ریاست ادارهٔ مالیات و طبابت شخصی من و خانواده ام میباشد و این فقره ثابت می نماید که در نظر من قابلیت و کفایت بیش از حقوق وابستگی و دوستی شخصی ارزش دارد انتشار الله اگر پسرها و اخلاف من پیروی مرا نموده بدون تعصب دینی و ملتی مامورین باکفایت را بجهت خود مستخدم نمایند مملکت آنها همیشه در ترقی خواهد بود ولی باید بستگان و اقارب خود را بستمدی و غیره اعانت نموده آنها را بجهت کار ترغیب و تحریص نمایند و این اشخاص هم باید در عوض این اعانت خود را بکار و ادارند چنانچه سعدی علیه الرحمه در یکی از منظومات مشهوره خود میگوید نابرده رنج گنج میسر نمیشود مزد آن گرفت جان برادر که کار کرد حالا که مفاد این فصل را در میان آوردم و چند فقره نصایح بپسرها و اخلاف گفتم اقلاً ماترا که در باب تحصیل نمودن اشخاص هوشیار و قابل از ملل مختلفه بعمل آورده ام بیان مینمایم اولاً بجهت خدماتی که بمن کرده اند و ملت من از کار و تعلیمات آنها فائده برده و در صنعتنای زیادی که مردمان خارجه بملت من آموخت و ماهر شده اند بآنها پاداش داده ام و هنوز هم بر همین اصول باقی هستم و امیدوارم که اخلاف من هم این رویه را معمول بدارند بجهت من ممکن نیست که اسامی تمام اشخاصی را که برای من خدمت نموده اند بیان نمایم ولی اسامی معدودیرا که نه فقط خودشان کار کرده اند بلکه در ترقیاتی که بعمل آمده و دولت من از ترقیات مذکور فائده برده است