Page 639

(٤٤١) رعیت نوازی اعلیحضرت زمانشاه درانی اعلیحضرت زمانشاه درانی در بارۀ عموم رعایای افغانستان حسن نظر داشت و چون نگارنده در هر قسمت بملاحظۀ اسناد اتکا دارم درین مورد که دو ورق فرمان در دست است محض در مورد هزاره جات بطور مثال حرف میزنیم و ]برای اثبات زعمای ملی مطالب این عنوان را مورد بحث و مقایسه قرار میدهیم. در ضمن معاودت اعلیحضرت زمانشاه از سفر هرات بکابل از راه هزاره جات در صفحۀ (۱۱۸) اشارت کردیم اجمال خاطر داشت ازینقرار است: در ذکر اصالت مردم هزاره اختلاف زیاد است و نمیتوان از حال بصورت ایشان بصحت حرف زد اما در حال از قبایل مشهور و اماکن معروف آنها که تاریخ بیاد میدهد: دای چوپان - دای ختایی - دای نوری - دای میر داد - دایزنگی - دای کندی و بهسود و قوم جاغوری و پولادی و شیخ علی و محمد خواجه و غیره اند. در هنگام نزول اجلال اعلیحضرت زمانشاه بطرف دارالسلطنۀ هرات از حالات بحرانی و ظلم و استبداد میران و اربابان و کدخدایان هزاره عرایض بهم اسمع اعلیحضرت در هرات برسید و بین اهالی و میران و اربابان وضع مناقشه دوام داشت اما اعلیحضرت زمانشاه برای دستگیری از احوال رعایای هزاره پیش از انکه یکتن از امراء را موظف نماید از روی مراحم خسروی وعدالت سلطانی شخصاً متوجه شد و پیشخانۀ مبارک را از دارالسلطنۀ هرات براه هزاره جات امر حرکت فرمود چون عشائر هزاره تحت ریاست یکنفر زعیم خود نظر بکردار و اخلاق و عادات و رسوم محلی آنها خوبتر میتوانست گزاره نماید اعلیحضرت شهنشاه زمان از روی مراحم شهریاری دربارۀ رعایا بدون آنکه شخصی را بحکومت آنجا سرفراز نماید لازم فرمود تا برای اداره و نظم و نسق هزاره جات از خود آنطایفه بر حسب استرضای وشان و صوابدید حکومت درانی کسان با کفایت را فرمان]بدهد. حکام قومی هزارۀ پیش از چند نفر بودند و از عصر خاقان اعظم احمدشاه کبیر اربابان و متنفذین آن ولا محسوب میشدند ولی فردی که مقام خانی و لقب سلطانی و حکومت کل حاصل کرد صافی سلطان هزارۀ جاغوری بود و از عصر اعلیحضرت تیمورشاه درانی بدان منصب برقرار شده و دو سال قبل اعلیحضرت زمانشاه غازی نیز بر اساس احکام پدر نامور خویش عہدۀ سلطانی قوم هزارۀ جاغوری را بر وفق فرمان گذشته حکم امتداد فرمود ولی طوائف تحت اثر او که آوازۀ اغتشاش پنجاب و هرات را شنیده بودند از حکم صافی سلطان و غیره رؤسای هزاره که از زمان تیمورشاه غازی دوام داشتند سرباز زدند. درینوقت [سال ۱۲۱۲هـ ق] که اعلیحضرت زمانشاه غازی از باعث پرداخت بحقوق آتطایفه و از لحاظ سردی هوا و اعاشۀ اسپان سواری و بارگیر و اخذه مالیات که بر ذمت مردم هزاره جات باقی مانده بود تمام ولایات هزاره را در عرض راه وارسی و غوررسی فرمود و شخصی که برای انجام تعهدات قومی آن گروه بقناعت اهالی آنجا و حکومت خوبتر میتوانست بپردازد صافی سلطان بود لہذا اعلیحضرت شهنشاه زمان نامبرده را باز بحیث سلطان طوائف عطائی و یاقوجری و پشتی و یزدری و کرمنی جاغوری سرفرازی بخشید و کما فی السابق او را بعہدۀ حکومتش بر قرار گذاشت.