{"book":"adl0964","page":639,"text":"(٤٤١)\n\nرعیت نوازی اعلیحضرت زمانشاه درانی\n\nاعلیحضرت زمانشاه درانی در بارۀ عموم رعایای افغانستان حسن نظر داشت و\nچون نگارنده در هر قسمت بملاحظۀ اسناد اتکا دارم درین مورد که دو ورق فرمان\nدر دست است محض در مورد هزاره جات بطور مثال حرف میزنیم و ]برای\nاثبات زعمای ملی مطالب این عنوان را مورد بحث و مقایسه قرار میدهیم.\nدر ضمن معاودت اعلیحضرت زمانشاه از سفر هرات بکابل از راه هزاره جات در\nصفحۀ (۱۱۸) اشارت کردیم اجمال خاطر داشت ازینقرار است:\nدر ذکر اصالت مردم هزاره اختلاف زیاد است و نمیتوان از حال بصورت ایشان\nبصحت حرف زد اما در حال از قبایل مشهور و اماکن معروف آنها که تاریخ بیاد\nمیدهد: دای چوپان - دای ختایی - دای نوری - دای میر داد - دایزنگی - دای کندی\nو بهسود و قوم جاغوری و پولادی و شیخ علی و محمد خواجه و غیره اند.\nدر هنگام نزول اجلال اعلیحضرت زمانشاه بطرف دارالسلطنۀ هرات از حالات بحرانی\nو ظلم و استبداد میران و اربابان و کدخدایان هزاره عرایض بهم اسمع اعلیحضرت\nدر هرات برسید و بین اهالی و میران و اربابان وضع مناقشه دوام داشت اما اعلیحضرت زمانشاه\nبرای دستگیری از احوال رعایای هزاره پیش از انکه یکتن از امراء را موظف نماید\nاز روی مراحم خسروی وعدالت سلطانی شخصاً متوجه شد و پیشخانۀ مبارک را\nاز دارالسلطنۀ هرات براه هزاره جات امر حرکت فرمود چون عشائر هزاره تحت ریاست\nیکنفر زعیم خود نظر بکردار و اخلاق و عادات و رسوم محلی آنها خوبتر میتوانست\nگزاره نماید اعلیحضرت شهنشاه زمان از روی مراحم شهریاری دربارۀ رعایا بدون آنکه\nشخصی را بحکومت آنجا سرفراز نماید لازم فرمود تا برای اداره و نظم و نسق هزاره جات\nاز خود آنطایفه بر حسب استرضای وشان و صوابدید حکومت درانی کسان با کفایت را\nفرمان]بدهد. حکام قومی هزارۀ پیش از چند نفر بودند و از عصر خاقان اعظم احمدشاه کبیر\nاربابان و متنفذین آن ولا محسوب میشدند ولی فردی که مقام خانی و لقب سلطانی و حکومت\nکل حاصل کرد صافی سلطان هزارۀ جاغوری بود و از عصر اعلیحضرت تیمورشاه درانی\nبدان منصب برقرار شده و دو سال قبل اعلیحضرت زمانشاه غازی نیز بر اساس احکام پدر\nنامور خویش عہدۀ سلطانی قوم هزارۀ جاغوری را بر وفق فرمان گذشته حکم امتداد فرمود\nولی طوائف تحت اثر او که آوازۀ اغتشاش پنجاب و هرات را شنیده بودند از حکم صافی\nسلطان و غیره رؤسای هزاره که از زمان تیمورشاه غازی دوام داشتند سرباز زدند.\nدرینوقت [سال ۱۲۱۲هـ ق] که اعلیحضرت زمانشاه غازی از باعث پرداخت بحقوق آتطایفه\nو از لحاظ سردی هوا و اعاشۀ اسپان سواری و بارگیر و اخذه مالیات که بر ذمت مردم هزاره جات\nباقی مانده بود تمام ولایات هزاره را در عرض راه وارسی و غوررسی فرمود و شخصی که برای\nانجام تعهدات قومی آن گروه بقناعت اهالی آنجا و حکومت خوبتر میتوانست بپردازد\nصافی سلطان بود لہذا اعلیحضرت شهنشاه زمان نامبرده را باز بحیث سلطان طوائف عطائی\nو یاقوجری و پشتی و یزدری و کرمنی جاغوری سرفرازی بخشید و کما فی السابق او را\nبعہدۀ حکومتش بر قرار گذاشت.","chars":2516,"image":"https://storage.googleapis.com/adl-page-images/adl0964/00639.jpg","first_page":1,"last_page":700,"title":"Durrat al-zamān fī tārīkh Shāh Zamān درت الزمان فى تاريخ شاه زمان","permalink":"https://afghanpress.org/book/adl0964/639","canvas":"https://afghanpress.org/iiif/adl0964/canvas/639","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/books/adl0964/","source_pdf":"https://afghanistandl.nyu.edu/pdf/adl0964_download.pdf","rights":{"image":{"statement":"Public domain. NYU states: \"All works presented on this website are, unless otherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely reproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial.\"","uri":"http://rightsstatements.org/vocab/NoC-US/1.0/","holder":"New York University Libraries","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/about.html","delivery":"Images are served from a copy mirrored by this project, not from NYU's servers, under the reproduction terms above.","endorsement":"This is an independent project. It is not affiliated with, endorsed by, or reviewed by New York University."},"text":{"statement":"Machine-generated transcription, dedicated to the public domain under CC0 1.0. No warranty of accuracy: see the provenance block on every page.","uri":"https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/","holder":"Steps Ventures"}},"provenance":{"text_produced_by":"gemini-3.1-pro-preview","thinking_level":"low","read_completed":"2026-08-09","per_page_confidence":null,"per_page_confidence_note":"Not recorded during the corpus run. No calibrated per-page score exists, and none is estimated here.","human_reviewed":false,"accuracy_context":"Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting.","primary_source":"The page image. The text is an index into it."}}