Page 380

(٢٦١) در ممالك متصرفه تحت الحمایت و خراجگزار این دولت بودند بنام شان امیر مسکوک گردانیدن دراهم اعظامیشد و دراهم مسکوک آنها در مملکت حق ترویج داشت و بدون تعصب از طرف اهالی پذیرفته میشد موجودیت و وافرت طلا و نقره در افغانستان آنچه ملاحظه میشود از عصر سلاطین غزنوی و بار دیگر در دوره سلاطین درانی صورت ایجاد و ذخایر بیشتر پیدا کرد. در اهم سلاطین مغل و صفوی و افشاری که در حال در نقاط افغانستان بکثرت دیده میشود تنها از ترویج دوره سلطنت آنها نیست و اغلب از بقایای خزائن هند و ایران است که در عصر سلاطین درانی از طرف افراد سپاه و زمام داران سلطنت درانی درین خاکه انتقال کرده است حتی در لباس اطفال افغان معمول طبقات مردم افغانستان ( که چمکلی یا گلوبند میگویند و از رواج های مخصوص ملی این مملکت است تمام از مسکوکات دوره درانی و اندک قبل و بعد بوجود آمده است و اغلب در ازمنه ما بعد گداخته شده و مجدداً مسکوک گردیده است. یعنی مدرک استحصال نقره در عصر شهریازان درانی نخست قسمت وجوه مالیات و خراج از بلاد متسلط واخذ قلنگ ونعل بها و مهمانی ها و دراهم هنگفتی بود که بنام شادونذرانه وسلامانه وغیر ه از طرف سران قبائل و راجها و تمن داران و بیگلر بیگیان وصوبه دران تقدیم میشد و از قبیل رپیه نقدی آنقدر در دست اقتدار سلطنت درانی قرار داشت که در همان روز و بمیار زندگی آنوقت از کرورها متجاوز میشد و به تمام بلاد متصرف بنام سلاطین این کشور رپیه و اشرفی طلا و نقره مسکوک میگردید ولی مسکوکات ادوار ما قبل اگر از کفر بود واگرا سلام با ستثناء دراهمی که در ذیل معرفی میشود دیگران از باهت قدامت و قلت امتناع یافته بود و بجز قدر وقیمت تاریخی در خرید و فروش و معاملات عامه ارزشی پولی نداشت. سردار علم خان و کیل الدوله (۱) در مورد ترویج والغاى يك تعداد مسکوکات قدیم قبل از سلطنت درانی چنین شرح و بسط میدهد: « در عهد دولت شهنشاه والامنزلت کیوان مرتبت اعلی حضرت قدر قدرت بندگان سپهرنشان شاه زمان دارادران مدظله العالی در روزگار پر از هار نوبهار طلیعه فتح ایالات هندوستان که نیت پرمفخرت آرامی اقوام وعزم بالجزم انتظام بخشی امور انام از خواص و عوام مکنون ضمیر بدر منیر شهنشاه والاجاه دردران بود و اشفاق مهر اشراق بندگان اقدس اعلی مخصوص خواطر اسلامیان و باشندگان محال قریب ودور وسرحد وثغور مبذول وسایه (۱) سردار معزی الیه جد نگارنده است و معلومات متن که سراپا از یادداشت های ایشان بعین عبارت استنساخ میشود اثر ۵ تطویل مضمون بر سبك سياق قدیم در متن گرفتن بباعث زیادت کلمات در امروز بی مورد است اما بلحاظیکه از يكطرف ترك حرمت نیاکان نکرده باشم و دیگر اینکه عبارات اصل در بعض فقرات از نظر تاریخ دلچسپ است شاید از طول گفتار نکات دیگر بدست آید اما این قسمت نسبت به سائر یادداشت ها خیلی ها قابل توجه است زیرا تا آلان در هیچ يك از مآخذ تاریخ افغانستان شرحی بدین مطلب راجع به مسکوکات در قید نگارش نیامده و هیچ زمامداری این چنین سخن نرانده است.