Page image — the source of record
Machine transcription
جزء مامورین سردار محمد اسحق خان دیده میشود و گاهی هم در میمنه جزء مامورین
دربار نایب محمدعلم خان معروف والی آنجا تقرر مییابد تا اینکه ورق بر میگردد
و امیر عبدالرحمن خان سردار محمد اسحق خان را شکست داده منهزم میسازد و مولف جزء
ملتزمین او فراری میشود و در شهر سمرقند متوطن میگردد .
مولف در سال ١٢٦٧ در کابل متولد شده و بار اول در سال ١٣٠٧ یعنی در عمر
چهل سالگی در حالیکه جلای وطن وی را خیلی دلگیر و افسرده ساخته بود برای وقت گذرانی
متوجه مطالعه کتب و تحریر شده و قراریکه از نسج مولفه او بر میآید قبل ازینکه به نوشتن
تاریخ پادشاهان متأخر افغانستان اقدام کند. آثار دیگری یکی بنام (رویداد) که حاوی
شرح حال شخصی او تا عمر ٤٨ سالگی بود تحریر داشته و کتاب دیگری هم در باب جنگهای
سردار محمد اسحق خان و امیر عبدالرحمن خان برشته تحریر در آورده که متاسفانه فعلا
از آنها سراغی نداریم تا اینکه در سال ١٣٢٥ به نوشتن اثری شروع میکند که اینک جلد اول
آنرا تقدیم خوانندگان گرامی مینمایم .
دو جلد کتاب پادشاهان متأخر افغانستان بصورت مجموعی شامل ١٠١٢ صفحه است (جلد اول
دارای ٥٣٠ صفحه و جلد دوم شامل ٤٨٢ صفحه) که به هفت باب و شانزده فصل تقسیم شده
و هر باب شرح حال و گذارش و اقدمات يك تن از پادشاهان دورۀ محمدزایی ١-
امیر دوست محمد خان ٢- امیر شیرعلی خان ٣- امیر محمد افضل خان ٤- امیر محمد اعظم خان ٥-
سلطنت دوم امیر شیرعلی خان ٦- امیر محمد یعقوب خان ٧- امیر عبدالرحمن خان را احتوا میکند.
مولف پادشاهان متأخر افغانستان که اصلا مورخ و نویسنده نبوده و کمتر سواد داشته
و تجربه و سرد و گرم روزگار بهترین معلم او بوده با اسلوب ساده و ذهن بسیط در گوشه انزوا
و جلای وطن در حالیکه از قهر و لطف معاصران بدور افتاده بود به تحریر خاطرات خودش
پرداخته و تا حد زیاد از حسد و بغض ، خویش را برکنار داشته و آنچه از نظرش گذشته راست
و صریح و با پوست کنده بزبان محاوره بر روی کاغذ آورده است، لذا در میان چند نسخه
محدودی که راجع به وقایع و گذارش دورۀ محمدزایی داریم کتاب پادشاهان متأخر
افغانستان بس مغتنم میباشد و بنابر بعض جهات بر آنها مزیت دارد و چون روان و عام فهم نوشته
شده به ذهن خواننده خوب تر مینشیند.
مولف در اخیر جلد دوم از بعضی واقعات سالهای اول دورۀ سلطنت امیر حبیب الله خان و عفو
عمومی فراریهای هندو ترکستان که در عصر پدرش تبعید شده بودند صحبت میکند ولی
قراریکه از صفحه اخیر کتاب بر میآید این جلد هم در سمرقند خاتمه یافته است لذا
معلوم میشود که خود بعد از عفو فراریها به وطن مراجعت کرده یا خیر، احتمال دارد که بعد از
فراغ از تألیف مجلدات با کتابهای خویش پس به کابل آمده باشد.
چاپ متن جلد اول این نسخه از طرف انجمن تاریخ در شماره ١١٩ سال ١٣٣٠ مجله آریانا
شروع و مدت (٣١) ماه دوام کرد. موازی با مجله (٥٠٠) نسخه علیحده هم بطبع رسیده که
اينك امروز بدسترس خوانندگان گرامی گذاشته میشود و جلد دوم به همان روش سابق
در مجلۀ آریانا و علیحده چاپ خواهد شد . ٢٨ ثور ١٣٣٤
احمد علی کهزاد
Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting. How this was measured.