Page 243

وزبان دفتر ودیوان هم عوض پشه و فارسی شد [۱] وطرز لباس ومعاشرت افغان ها نیز آهسته آهسته بدل شده خوی های سرداران افغان به طرف ایرانیها وقزلباش ها مائل شده وهمان افکار بدماغ شان پیدا شده که این هم اثر عهد تیمور شاه است : درجای دیگر فریزر علاوه بريك سلسله بیانات خود میگوید که : در زمان سیاحت من بافغا نستان چنان موقع مصاحبه با کسانی حاصل نمودم که هر يك بدربار تیمورشاه صاحبان رتبه های جلیله بودند و آن سردارانی که ازعادات وخصائل اعلیحضرت تیمور شاه به کلی واقف بودند واز گفتار سردا ران مرا معملوم شد که فراست ودانائی تیمورشاه نهایت زیاد بوده [۲] وازهمان قدر بهادری واستقلال مزاج اوبود که پدرش اعلیحضرت احمدشاه اوزا بدگر فرزندان خودش ترجیح داده بود . [ صفحه ١٤٧ دپښتونتاریخ ] [۱] فریزر تبدیل زبان دفاتر را از پښتو به فارسی در وقت تیمورشاه بصورت جعلی نوشته وصاحب دپښتونتاریخ نیز باصلاح او از حیث عدم معلومات قادر نشده است : زبان دفتری عصر سدوزائی ازید وسلطنت اعلیحضرت احمدشاه كبیر الی ختم آن دوره وبعد ازان هم درافغانستان فارسی بوده چرا که فرامین ووثائق شرعی و پارچه های اسناد دیوانی را ازان دوره ها خیلی ملاحظه کرده ام وهمه بزبان فارسی نوشته بوده ونه به پښتو وزبان فارسی از دوره های پیشتر در بین شاه و خاندان منور آن بحیث يك زبان افغانی بیش از پیش ارتقا یافته امانه بعمومی که زبان پښتو را از بین برده باشد زیرا که خود اعلیحضرت تیمور شاه مثل پدر خود ادیب زبان پښتو وفارسی و اخلاف و احفاد او نیز در هر دو زبان دارای استعداد كافی علم وادب بودند که معلومات بیشتر این قسمت را بنده در فصل شعرای معاصر اعلیحضرت تیمورشاه در همین کتاب نگاشته ام . [۲] از گفته فریزر معلوم میشود که اعلیحضرت تیمور شاه حقیقتاً نهایت فکر سلیم داشته زیرا که متانت فكر اعلیحضرت تیمور شاه به صحت قول فریزر ازین دلیل بیشتر می افزاید که خود او را هم بدربار کابل و بحضور خویش راه مصاحبت نداده بود و فریزر اوضاع تیمور شاه را از قول اعضاء مخالف دربار او دریافت کرده و نوشته است : « ١٨٤»