Page image — the source of record
Machine transcription
- ٢١٦ -
نموده (کلی) (متضمن) و ( شامل) میسازد یعنی (تجريد) میکند .
علاوه برین صور اشیا را در حضور خود جلب نموده استنطاق کرده وصف مشترک انرا -
استخراج نموده (حکم عام) میدهد . يعنی (تعمیم مینماید) .
این وصف مشترک ومثابه را با یکدیگر نزدیک ساخته (مقایسه) میکند در نتیجه این مقایسه
(تعمیم) و (تجرید) وحكمها استدلالها و (تعلیل) و(استقرا) ها میرسد . از کلی بجزئی
واز جزئی بکلی سیر تدریجی میکند .
خلاصه ذهن بحر چیز وبحر موضوع که متوجه شد این میل خوشنود میشود . خواه نتیجه
عبث وبیفاید، براید وخواه مفید وبدیع . مطالعه، تماشا سیر وسائره ازاثر همین میل است که
ذهن بدین طریق احتیاج مشغولیت خودرا رفع کرده است .
(٢) میل شخصی حسی : محرك قد میل اگر حساسیت باشد احتیاج حساسیت نسبت
تهییج در صف اول مینشیند . بلکه همه اثار میل حسی از خود حساسیت وهیجان مقتبس
میباشد يعنی حساسیت مقتضی است که همیشه قبول الم وسرور کند . چه حساسیت دو جنبه
دارد : جنبه الم جنبه سرور. ذهن از هر حادثه الم ویا سرور اطلاع میخواهد .
اگرچه الم انسانرا مضطرب میدارد . لیکن کشیدن غصه برای حساسیت بعضا بحدی -
گوارا میاید که خالی از الم بودن بی ارام میدارد . قراری گیلانی درد ور نا در غصه ونشاط را
در يك بیت چقدر شیرین بسته است :
مردم از نومیدی وشادم که نومید از تو ساخت - سختی جان کندنم امیدواران ترا
كذا جنبه سرور . تنوع ودوام انرا چهار دسته میبالد .
ازین رو تقاضای حساسیت هیچ احتیاج بشرح ندارد . جشنها سیاحتها عید ها خواه
از طرف قانون عرفی باشد وخواه از طرف ائین دینی البته احتیاج جنبه حساسیت را نیز
تامین میکند . چنانچه قرائت کتابها زیارات مجالس وعظ وذکر ضیافتها علاوه بر اوامر دینی ویا
مراسم مذهبی وملکی بودن احتیاج حساسیت را نیز رفع مینماید . اینقدر را نیز باید گفت -
حساسیت برای خوشی بعضا بهانه ها می پالد ووسائط صنعی ترتیب میدهد . تفریح های علمی
وادبی تماشا های بدیعی وصنعی برای تطمین حساسیت است که احتیاج سرور انسان بقوه -
مخیله اینها را اختراع نموده است قمی کاشی بحمین احتیاج اشاره میکند :
قانع بخیالی شدم از دیدن رویت - بی منت پا میگذارم از سر کویت
(٣) میل شخصی ارادی : میل متعلق باراده ازین دو میل فوق رنگین تر است . زیرا
در میل ارادی بسا حالتهای فوق العاده وکشمکشهای گوناگون دیده میشود . این میل انقدر
فعلی وانقدر اقتداری است که مظهر این میل درعالم حیات خیلی باحترام یاد میشود . مثلا
عزت نفس حس شرف عشق استقلال عشق حریت عشق امریت وغیره اگر تطمین نشود وحرارت
این میلها به کامیانی فرونہ نشیند از یکطرف شورشها خون ریزیهای بزرگی پیدا خواهد شد و
از طرف دیگر عزت نفس حس شرف وحیثیت وغیره بغرور کبر کلان کاری وحسد میکشد .
Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting. How this was measured.