{"book":"adl0955","page":219,"text":"- ٢١٦ -\n\nنموده (کلی) (متضمن) و ( شامل) میسازد یعنی (تجريد) میکند .\nعلاوه برین صور اشیا را در حضور خود جلب نموده استنطاق کرده وصف مشترک انرا -\nاستخراج نموده (حکم عام) میدهد . يعنی (تعمیم مینماید) .\nاین وصف مشترک ومثابه را با یکدیگر نزدیک ساخته (مقایسه) میکند در نتیجه این مقایسه\n(تعمیم) و (تجرید) وحكمها استدلالها و (تعلیل) و(استقرا) ها میرسد . از کلی بجزئی\nواز جزئی بکلی سیر تدریجی میکند .\nخلاصه ذهن بحر چیز وبحر موضوع که متوجه شد این میل خوشنود میشود . خواه نتیجه\nعبث وبیفاید، براید وخواه مفید وبدیع . مطالعه، تماشا سیر وسائره ازاثر همین میل است که\nذهن بدین طریق احتیاج مشغولیت خودرا رفع کرده است .\n(٢) میل شخصی حسی : محرك قد میل اگر حساسیت باشد احتیاج حساسیت نسبت\nتهییج در صف اول مینشیند . بلکه همه اثار میل حسی از خود حساسیت وهیجان مقتبس\nمیباشد يعنی حساسیت مقتضی است که همیشه قبول الم وسرور کند . چه حساسیت دو جنبه\nدارد : جنبه الم جنبه سرور. ذهن از هر حادثه الم ویا سرور اطلاع میخواهد .\nاگرچه الم انسانرا مضطرب میدارد . لیکن کشیدن غصه برای حساسیت بعضا بحدی -\nگوارا میاید که خالی از الم بودن بی ارام میدارد . قراری گیلانی درد ور نا در غصه ونشاط را\nدر يك بیت چقدر شیرین بسته است :\nمردم از نومیدی وشادم که نومید از تو ساخت - سختی جان کندنم امیدواران ترا\nكذا جنبه سرور . تنوع ودوام انرا چهار دسته میبالد .\nازین رو تقاضای حساسیت هیچ احتیاج بشرح ندارد . جشنها سیاحتها عید ها خواه\nاز طرف قانون عرفی باشد وخواه از طرف ائین دینی البته احتیاج جنبه حساسیت را نیز\nتامین میکند . چنانچه قرائت کتابها زیارات مجالس وعظ وذکر ضیافتها علاوه بر اوامر دینی ویا\nمراسم مذهبی وملکی بودن احتیاج حساسیت را نیز رفع مینماید . اینقدر را نیز باید گفت -\nحساسیت برای خوشی بعضا بهانه ها می پالد ووسائط صنعی ترتیب میدهد . تفریح های علمی\nوادبی تماشا های بدیعی وصنعی برای تطمین حساسیت است که احتیاج سرور انسان بقوه -\nمخیله اینها را اختراع نموده است قمی کاشی بحمین احتیاج اشاره میکند :\nقانع بخیالی شدم از دیدن رویت - بی منت پا میگذارم از سر کویت\n(٣) میل شخصی ارادی : میل متعلق باراده ازین دو میل فوق رنگین تر است . زیرا\nدر میل ارادی بسا حالتهای فوق العاده وکشمکشهای گوناگون دیده میشود . این میل انقدر\nفعلی وانقدر اقتداری است که مظهر این میل درعالم حیات خیلی باحترام یاد میشود . مثلا\nعزت نفس حس شرف عشق استقلال عشق حریت عشق امریت وغیره اگر تطمین نشود وحرارت\nاین میلها به کامیانی فرونہ نشیند از یکطرف شورشها خون ریزیهای بزرگی پیدا خواهد شد و\nاز طرف دیگر عزت نفس حس شرف وحیثیت وغیره بغرور کبر کلان کاری وحسد میکشد .","chars":2278,"image":"https://storage.googleapis.com/adl-page-images/adl0955/00219.jpg","first_page":1,"last_page":438,"title":"Ḥabīb al-Islām حبيب الاسلام","permalink":"https://afghanpress.org/book/adl0955/219","canvas":"https://afghanpress.org/iiif/adl0955/canvas/219","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/books/adl0955/","source_pdf":"https://afghanistandl.nyu.edu/pdf/adl0955_download.pdf","rights":{"image":{"statement":"Public domain. NYU states: \"All works presented on this website are, unless otherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely reproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial.\"","uri":"http://rightsstatements.org/vocab/NoC-US/1.0/","holder":"New York University Libraries","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/about.html","delivery":"Images are served from a copy mirrored by this project, not from NYU's servers, under the reproduction terms above.","endorsement":"This is an independent project. It is not affiliated with, endorsed by, or reviewed by New York University."},"text":{"statement":"Machine-generated transcription, dedicated to the public domain under CC0 1.0. No warranty of accuracy: see the provenance block on every page.","uri":"https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/","holder":"Steps Ventures"}},"provenance":{"text_produced_by":"gemini-3.1-pro-preview","thinking_level":"low","read_completed":"2026-08-09","per_page_confidence":null,"per_page_confidence_note":"Not recorded during the corpus run. No calibrated per-page score exists, and none is estimated here.","human_reviewed":false,"accuracy_context":"Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting.","primary_source":"The page image. The text is an index into it."}}