Page 130

شعر العجم حصہ چہارم ۱۲۵ لطف آزار دادن و مزاح نمودن نیز قائم می ماند، درین شعر این حصه که من او را آزار دادم و شکایاتی راستی از و نمودم گذاشته شده است ، ولی مضمون موجو د مطلب آن حصه متروکه را تکمیل می کند - این یک شیوه مخصوص و پہلوی نازک شاعری است و طرز خاص تحریر اشعار مرزا غالب همین می باشد - (۳) بایستی که استعارات و تشبیہات دور از فہم نباشد و تفصیل آن در بحث استعاره و تشبیہ خواہد آمد - (۴) در اکثری از اشعار حوالہ مسائل قصہ طلب موجود می باشد و اکثر یہ بنیاد مضامین شاعرانہ برآن بوده آنرا تلمیحات میگویند ، باید که این تلمیحات این طور نباشند ، کہ کسی بہ مطلب آن نرسد - بیشتر اشعار خاقانی بر همین قسم تلمیحات غیر متعارف مبنی میباشد و از همین سبب است، که اکثریہ اشعار او بفہم مردم نمی در آید - مثلاً - پرویز و ترنج زر زرین تره کو برخوان کسری و تره زرین رو كَمْ تَرَكُوا برخوان ممکن است که ترنج زر پرویز بمردم معلوم باشد، ولی تره زرین کسری کدام کس فهمیده می تواند ، و بسوے كَمْ تَرَكُوا بجز از کدام حافظ جیدی که بهمراه آن عالم ہم