Page image — the source of record
Machine transcription
٢٦٢
تأثیر نمی اندازد بنابرین خیال شان این است که در عالم سوای ماده هیچ شئی موجود نیست چرا؟ اگر در عالم سوای ماده چیز دیگر وجود میداشت ضرر و اثر هم میکرد بلی! در عالم یک خیال که ما آنرا بلقب غیر مادی تعبیر میکنیم از دو حال خالی نیست یا اصلاً وجود ندارد و یا اینکه آن هم یک قسمتی از موجودات مادی است ــ
و بعضی فلاسفه میگویند که خود عالم (یا جوهر) مجموعه چند اعراض است یعنی وقتیکه عرض با یکی میشوند به جوهر مسمّی میشوند مولانا ی روم نیز تقریباً همین مسلک را دارند حضرت شان میگویند که علت مادی تمام عالم اعراض اند و عالم مجموعۀ اعراض است و خود عرض متغیر شده جوهر میشود ــ
جمله اجزا ــ ی جهانرا بی غرض در نگر حاصل نه شد جز از عرض
جمله عالم خود عرض بودند تا اندرین معنی بیابد هل اتیٰ
چیست اصل و مایه هر پیشه جز خیال و جز عرض اندیشه
مطلب اشعار هٰذا این است همه جواهری که در عالم اند، از عرض پیدا شده اند ١
١ مؤلف اول (٣) دعوی نمود که مولانا میگویند که علت جمله عالم اعراض اند عالم برای اسم است مجموعۀ اعراض ــ و عرض متغیر یافته جوهر میگردد ــ اکنون در طلب اشعار که برای برهان این سه دعوی آورده بود میگوید که جمله جواهر عالم از عرض پیدا شده اند مثل خانه که از نقشه و خیالی معمار وجود یافته ــ اهل نظر میدانند که این دلیل برای دعویهای مذکوره ثبوت نیست ــ و نیز مثال هم با ممثل که مطابقت ندارد ــ چه ؟ نقشۀ خیالی (تغیر خرج در میخوانیده
Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting. How this was measured.