Page 385

(۳۷۸) چنانچه مراعات النظیر، ایهام وطباق جابجا از کلام شان چهره کشا مینماید، مثلاً . سه تادل هرزه گرد فتنه بچین زلف او زاسفر دراز خود عزم وطن نمیکند سخا نماند و سخن طی کنم شرابی بست بده بشادی روح روان حاتم طی (مصرع) نان حلال شیخ زآب حرام ما امّا خواجه صاحب بیشتر از همه همان صنایع لفظی را بکار میآرد می بیند که بحسن آهنگ نوا جلوه افزا باشد، مثلاً . سه اینکه میگویند آن بهتر زحسن یار ما آن دارد و این نیزهم از محاکو نگو وان ست که بسته نماید بین وان که چهرا نگیر دران درین بیت مقابله مثلا اینم اخراجی النظریه خواهند گفت چرا که دو بکار رفته خلاصه مراعات النظیر یا صنعت اضداد خوانده میشود، ولی صاحب ذوقی بخوبی میداند که تناسب آوا ز این هر دو الفاظ خود بخود سماعث را فرحت می بخشد، و هرگاه حیثیت بدون شک موسیقی دیده شود بیگان اجزای نغمه شمرده میآید، مثلاً قاصد حضرت سلما که سلامت بادا چه شود گر بسلامی دل ما شاد کند درین بیت از اختلاط الفاظ سلما سلامت : سلام عوام الناس (حاشیه) این همه الفاظ در یک بیت از برای طعن و تعریضی آمده است