Page 493

صحيفه ۸ سال دوم شماره ۸ واولى الامر منكم خالی الذهن کرده بود — آن کسانیکه بباعث اغوای بعضی ایلیسانه اشقیائی فتنه آفرین از جاده اطاعت بادشاه ظل الله خود منصرف گشته بودند برای چند ماه در امن و امان افغا نستان اندیشه پیدا شده بود — و چونکه اعليحضرت امیر عبد الرحمن خان خلد آشیان انجنين فتنه ها را به کشت و خون فرو می کردند بنابرین بعضی عاقلان بی بصر که افغانستان و اهالی افغانستان را هنوز یک خطۀ جاهليت وغير متحرك می پندارند چنان ذهن نشین خود کرده بودند که فساد خوست بموجب عادات افغانیه حواله خون و آتش کرده خواهد شد — چنانچه پايونير و دیگر خبارهای همنوای او که به معاملات افغانستان دلچسپی غیر معمولی دارند این امید ظاهر کرده بودند که اعلی حضرت سراج الملة والدين فتنه خوست را بآن جبر و تشدد که برای قوم وحشی و جاهل افغانان لازمی است فرو خواهند کردلاکی بادشاه خود مختار دولت مستقله افغانستان از حالات ملك و ذمه داریهای اسلامی رقومی و مصلحت اندرو في ملك خود کما حقه واقف بود لهذا اعلی حضرت ممدوح بجای درشتی از نرمی کار گرفت و عوض تلوار قرآن مجید را بکار آورد و بجای جرنیلها واعظ ها فرستاد و بجای توپ و تفنگ استعمال پند و نصیحت نمود و نتیجه اش چنان بظهور رسید که اگر چه بعض اخبارات انگریزی هندوستان که پیروی تائمز آف اندیانی نمایند و موقعه رخته اندازی تعلقات دوستانه روایتی برطانیه و افغانستان را از دست نمیدهند بالضرور صدمه رسیده باشد که آتش فساد خوست در حصص دیگر افغانستان چرا منتقل نشد. و اثر شراره آتش مذکوره در جلال آباد به سبب نرسيد.. لاکن فساد مذکوره بنهایت خوش اسلوبی فرو شد و قبائل شو ریده سر بسان ذلت و انفعال در کردن خود انداخته بدار السلطنه کابل حاضر شدند و اعتراف گناه خود کرده خواستگار عفو تقصیرات شدند — و اولاد خودها را بطور يرغمال پر قدوم پادشاه هم جاه خود انداختند — همعصر محترم سراج الاخبار کابل که نشانی ترقی های کوتاكون شاندار علمی عهد میمنت مهد اعلیحضرت سراج الملة والدین است و به اعتبار صوری و معنوی ترقی روز افزون دارد یک مضمون بسيط در اشاعت نومبر بعنوان حوادث مشکل زیر تحریر آورده اولا تفصیل حاصل نمودن شرف حضوری پسران مردم منگل واحمد زائى وطوطاخيل وتقرير دلپذير اعلی حضرت که برای اطفال اقوام مذکوره بطور نصیحت ارشاد فرموده اند درج نموده است و بعد از آن تذکره آستان بوسی آن سرداران قبائل علاقیات خوست و از گون و زرمت و گرديز و غیره داخل اخبار نموده است که بوقت بغاوت منگل بحمایت دولت علیه افغانستان سینه سپر شده بودند حضور ممدوح همراه سرداران علاقجات مذکوره فوق همکلام شدند و بعد از ان يك تقرير ارشاد فرمودند که هر يك فقره آن شارح حقيقت است. زرين كلام الملوك ملوك الكلام است - قبائل منگل و احمدزائی و طو طاخیل که در بغاوت خوست شريك بودند شرف بار یابی عطا نموده شد. علاوه برین اعلیحضرت تاجدار کابل که بوقت تشریف آوری عليگره کالج در تقریر کوهر بار خود که خود را پادشاه و هم سپاهی و هم ملا بزبان خود ظاهر نموده بودند هرگز از دل مردم فراموش نخواهد شد. چونکه ارشادات کهربار اعلیحضرت که در گنجينه نکات سیاسی و فلسفی و در لباس سلامت تمثیلی دل آویز و دلپذير نفيس الدنيا برین ما آنرا بلقب كليله دمنه سیاسی ملقب ساخته ایم. پسران اقوام منگل و احمد زائی که بطور يرغمال در کابل آورده شده اند بتاریخ ۱۸ شهر شوال المکرم در خیابان شرقی قصر مبارك بحضور اعلیحضرت تاجدار افغانستان پیش نموده شدند جلالتمآب ممدوح در پیرایه تلطف آميز بأنها مخاطب شده تقریر بلیغ و معنی خیزار شاد فرمودند. تیاری جنگ در روسیه و آستریا رفیق معزز همعصر محترم پیسه اخبار مینویسد بذریعه تلگراف های تازه مفهوم می شود که بعضی مدیران وبالخصوص توفيق باشا و کامل پاشا اندیشه جنگ عالمگیر بباعث جنگ بلقان ظاهر نموده بودند آثار آن اکنون هویدا شده اند — و نه صرف در ما بین بلغاریه و یونان در باب سالو نیکا بدمزگی روز افزون است بلکه رعونت سرويا دولت آستریا هنگريرا نهایت غضبناک ساخته است -- آستریا برای تادیب او و روسیه بحمایت او فراهمی و آراستگی افواج شروع کرده اند — جرمنی نیز عند الضرورت خود يك لك و سی هزار فوج محفوظ طلب نموده است — پس به امورات فوق الذکر گمان برده می شود که شاید بدست برد غاصبانه ریاستهای بلقان وریشه دوانی متعصبانه دول یوروپ برای شان از پرده غیب سزائی مقرر کرده شده است . ( مترجم اردو عبد الرحمن بيك ) {حکمت طبيعيه} ( منه اور لوژی ) —(کرۀ هوا)— یکی از فنون معتنابهای عصر حاضر فن ( منه اور لوژی ) است که ترجمه فارسی آن ( علم احوال هوا ) وعربي آن ( علم الحوادث الجو) می آید. فن منه اور لوژی معتنا ترین شعبه ایست از شعبات حکمت طبیعیه که ما در بحسب التدريج چنانچه قبل ازین وعده نموده ایم از هر گونه علوم طبیعیه در تحت سرلوحه ( حکمت طبيعيه ) بنظر قارئين کرام عرض خواهیم نمود که از انجمله یکی نیز همین عنوان. مافوقست