Page 401

صحیفه ١٦ شماره ۲ علم ثروت ملل ( ما بعد از نمبر ٢٤ سال اول ) قول مشهور گروه ( فيريو قرات ) ) ( له فر له پاسه ) گفته اند این قاعده آزادی اعمال را بر معانی آزادی اعمال و آزادی مبادلات ) متضمن داشته اند . حالا ما اول از آزادی اعمال بحث میکنیم : آزادی اعمال بنا به روح صنایع شمرده میشود ( میشل شوالیه ) که یکی از متخصصین متبحر علم ثروت ملل میباشد چنین میگوید: (( اجرای صنعت تنها عبارت از صرف کردن قوه بدنیه و بعضی عملیات مادیه نیست . بلکه اول چیزیکه در اجرای صنعت دیده میشود حکم و تأثر عقل بشر است بر عالم طبعیت، و عقل بشر بالخاصه به حریت و آزادی منصف میباشد ، لاجرم برای ترقی کردن میباید که آزا دانه حرکت کرده نتواند )) . آزادی صنعت این را نتیجه میدهد که هر کس بهر کار یکه آنرا برای خود انتخاب کرده باشد حصر نفس کرده میتواند که به این صورت هر صاحب صنعت از قوتهای نان خود، و از اقدامات خود زیادہ تر مستفید شده بر منفعت خود مقتدر میشود. برای پیش بردن صنعت خود گونه گونه چاره ها می اندیشد، قابلیت مخصوص آن نیز در درجه امکان نشو و تمامی یابد. به این صورت همه محصولات به فراوانی و آسانی محصول می آید و جنس های آن نیز اصلاح شده میرود . و الحاصل همه ترقیات صناعه ازین منبع نشأت میکنند . هر گاه آزادی اعمال منع و تحدید شود ارباب صنایع اجرای صنعت خود را بصورتی که برای منفعت شان سودمند باشد نمیتوانند و در کار هایکه بیشتر شوق و هوس بآن تثبت کرده اند به گونه گونه مانعه ها و قیودها بر خورده به گردن و عنان گرفتار میشوند، و قوت ابتدائیه شان ضعف وارد میشود ترقی کردن ثروت عمومیه نیز ممکن نمیشود . انحصارها – یعنی صنعت ها را در زیر قید حصر نفس کردن – و امتیازها – یعنی يك شخص يا يك شركت يك صنعتی را مقابل يك مبلغ معینی از حکومت به اجاره گرفته و تنها برای خود آنرا ممتاز ساخته حق دیگری را از اجرای آن صنعت منع کردن – قاعده آزادی اعمال را سراسر خلل میرساند، زیرا اولا موجب سستی و بیقیدی مستحصلهای آنها میشود ، ثانیاً صنعتکارانی که امتیاز يك صنعت را میگیرند ازین بابت خاطر جمع میشوند که دیگری آنرا نسازد ، لهذا بهر قدر فایده که بر دارند قناعت کرده در پی اصلاح و ترقی و ارزانی و فراوانی آن نمیگردند . چونکه میدانند مردم به این چیز محتاج است . و دیگر کسی هم ساخته نمیتواند . (باقی دارد) اعلان ( سراج الاخبار افغانیه ) بسیبی که خواه در خوبی کاغذ و حسن طبع و خواه در تصاویر زینگو گرافی و نفاست نقش ترقی و تجدد نمایانی نشان داده است . هیچ شبه نیست که مخارج آن نیز بر اداره گرانتر تمام میشود، و حال آنکه محض بنا بر خدمت وطن از نفع و فایده خود تایکدرجه صرف نظر کرده برای هموطنان عزیز خود در داخل خاك پاك افغانستان در قیمت آن هیچ نیفزودیم و بقرار سابق در پایتخت سلطنت سنیه سالیانه قیمت آن همان (۸) روپیه کابلی ، و در ولایات اطراف مملکت قلمرو افغانستان بهمان (١٤) روپیه کابلی میباشد که این مراعات اداره را البته مشترکین کرام تقدیر خواهند فرمود. ما این مراعات را در حق مشترکین گرامی که در خارج مملکت داریم نیز اجرا مینمودیم ولی چون اجرت داك در خارج موجب ضرر و خسارت اداره میشد مجبوراً قیمت سالیانه آنرا ( ۱۰ ) روپیه انگیزی وضع نمودیم که اگر بنظر انصاف دیده شود بجز اجرت داك باز هم چیزی نیفزوده ایم . لهذا اعلان میشود که قیمت سالیانه اخبار ما سر از شماره اول سال دوم در خارج مملکت افغانستان علی العموم ۱۰ روپیه کلدار انگلیزی و ششماهه آن شش روپیه کلدار انگلیزی میباشد. هر که از ذوات گرامی که آرزوی اشتراك سراج الاخبار افغانیه را در هندستان . و ممالك عثمانی و آسیا و او رو پا و امریکا داشته باشند مبلغ مزبور را برای وکیل ما میرزا غلام حیدر خان پوست ماستر دولت علیه افغانستان مقیم پشاور بفرستند اخبار بنام شان جاری میشود سه ماهه اشتراك قبول نمیشود . در داخل و خارج مملک هر شخصی که از هر شماره سال اول اشتراك فرموده باشند که همان شماره سال دوم استحقاق پوره شدن مدت اشتراك خود را دارند . و اداره حق زیاده طلبی را تا تمام شدن مدت اشتراك شان ندارد . تصحیح و اعتذار در شماره اول ما بسبب آغاز بودن کار در صحیفه پنجم در زیر عنوان ( قلعة السراج المقال ) يك سهو رخ داده است و آنهم به اینصورت که بعد از عبارت ( در زیر ترصد و ترتیب گرفته است. ) عنوان کیفیت ( قلعة السراج لغمان ) تمام میشود . بعد ازان این عنوان و چند سطر ذیل از قلم مانده است که برای باقی نماندن سخن درینجا تصحیح میشود . شهر سراج جلال آباد دیگر در آخر ستون دوم صحیفه ١٥ بعد از کلمه ( والحاصل ) اینچند سطر سهواً از ترتیب مانده درینجا تصحیح میشود، (( ... و ملك افغانستان ، وملك افغان خیلی از خیلی تبدیل یافته، و در طریق مدنیت بسرعت تمام قطع منازل میکنند. )) از سالنامه امساله ثروت منقول عیناً ترجمه شده. همه مقاله هایکه مستخط ندارد از طرف مدیر و سر محرر تحریر یافته محمود طرزی در چهاپ خانه حروفی دارالسلطنه کابل طبع گردید.