Page 376

صحیفه ۷ شماره ۱۰ شده بر استحصال آن خاطر جمعی کامل حاصل آمده است . كذلك اصلاح پتاقی، و دیگر بعضی آلات ناریه بوقوع آمده است . (۳) - صنعت گرفتن آب چیچک از گوساله در شفاخانهٔ ملکی تعلیم و تعمیم یافته مسئلهٔ خال زدن اطفال مملکت تأمین شده است . (۴) - مدرسهٔ زینگوگرافی در باب بسر رسانیدن شاگردان و اکمال نمودن قلیشه ها تمام سال کوشش ورزیده، و نیز در باب تدارکات توسیع مطبعهٔ سرکاری و آوردن حروفات طیب و جلب مرتبین و تعلیم حروف چینی در تمام سال اقدامات مجدانه بکار برده شده این است که نامهٔ گرامی (سراج الاخبار افغانیه) بسایهٔ توجهات عرفان آیات همایونی ازان مطبعهٔ عالیه به این شکل و قیافت امروزینه خود بنظر قارئین کرام جلوه گر میگردد . (۵) - یکی از آثار بسیار برگزیدهٔ عصر ترقی حصر اعلحضرت پادشاه عرفان پرور ما تأسیس یافتن چایخانهٔ خصوصی (مطبعهٔ عنایت) است که از طرف عالی شهزادهٔ معظم حضرت (معین السلطنه عنایت الله خان) به يك ذوق و هوس محبت علم و فن بنیاد گردیده است . اگرچه در آغاز کار محض برای ملکه و مهارت پیدا کردن فنونهای عملهٔ مطبعه در ماشین چاپ، و مرتبی یعنی حرف چینی يك مطبعهٔ كوچك و مقدار کمی از حروفات تدارك شده بود ولی از قرار مسموعات موثوقه که شنیده ایم چنان معلوم میشود که ذات عالی انخی شهزادهٔ معظم خیال دارند كه يك ماشین مکمل و حروفات بسیاری جلب نموده (مطبعهٔ عنایت) را بيك درخشانی و ترقی نمایانی ایصال نمایند . (۶) - سکه های رایج دولتی نیز در سال مذکور اصلاح یافته و قالبهای نو فولادی آن حک شده حسن و زینت بدیعی پیدا کرده است . (۷) - یکی از مؤسسات مهمهٔ سال گذشته تشکیل و یافتن شرکت عرابهٔ موتر، و رسیدن عرابه های آنست که محسنات اینگونه شرکتها آزادهٔ تعریف و بیانست . انشاء الله در شماره های آینده تفصیلات این شرکت را سر مقالهٔ فخر و مباهات خواهیم نمود . (۸) - برای تکثیر واردات یعنی درآمد (یتیم خانه) و مکتب آن تشبثات بسیار نافعی اجرا شده است . چنانچه حاصلاتی که از عکاسخانهٔ ذات اعلحضرت پادشاهی بعمل می آید برای یتیمخانه مقرر گردیده است بعضی اقدامات دیگر نیز مانند حاصلات صافیهٔ شرکت عصریه جن حضوری، و تماشای جمناستيك و غیره نیز بکار برده شده است . نظامنامهٔ مکتب آن نیز ترتیب و تنظیم یافته است . (۹) - مهمترین و عظیمترین مؤسسات عصر فرخنده کی عصر سراحیه تدارکات حاضر ساختن يك كارخانه بزرگ حاصل کردن قوت الكتريك است که در سراج الامصار قلعة السراج بوجود می آید . پادشاه حکیم دانشمند مقدس ما از قوای طبیعیهٔ مملکت شاهانه شان که حضرت خالق عظیم الشان در يك مقياس واسعی بخاک افغانستان عطا و احسان فرموده فایده برداشتن را به مطلب نزدیک تر یافتند . از آب در نشیب وافری که از درهٔ (سیاه اولنگ) از متصل جبل السراج میگذرد بقرار حسابی که بعمل آمده بقوت (۱۵۰۰) اسب يك قوت عظیمهٔ الكتريك حاصل میشود که با این قوت غیر از تحريك ماشین خانه های کابل را بقوت الكتريك مقدار بسیار وافر قوت برای تنویرات دارالسلطنه و سراج الامصار، و دیگر کار خانه هایی که سر از نو ساخته شود فضله بدست میماند . الحق که این تشبث یکی از اقدامات عظیمه شمرده میشود که موجب يك حيات تازهٔ صنایع و تجارت دولت خداداد میگردد . در سال گذشته بکمال گرمی در باب حاضر ساختن نقشه ها، و پلانها و تدارك کردن آلات و ادوات لازمهٔ آنها کوشش ورزیده شده است . (۱۰) - کارخانهٔ جسیمهٔ پشمینه باقی نیز تمام سال گذشته را به اکمال انشاآت تعمیریهٔ خود پرداخته در وقت حاضر بعضی کارهای متفرقهٔ آن باقی مانده که آنهم روز بروز در اکمال شده است . (۱۱) - یکی از آثار عظیمهٔ عصر سراحیه تحدید یافتن خطوط تلفون است در ممالک شاهانه شان . اگرچه ولایتهای مهمهٔ جلال آباد و لغمان دو سال قبل ازین بادار السلطنهٔ کابل بواسطة تلفون ارتباط یافته ولی در سال گذشته سراج الامصار جبل السراج نیز بادار السلطنه به تلفون مربوط شده است . سال سیاسی داخلی از واقعات عمدهٔ مهمه که درینسال گذشته رخ داده است بغی و عصیان طوایف مردم منگل و احمدزائی، بود که سبب یگانهٔ عصیان مذکور از عدم ارادهٔ حاکمان آن سمت پیش آمده است مکدر ترین ایام سال وقوع همین وقوعه است، جان مکدر نباشد؟ اقوام مسلمان يك وطن كه نژاد و دین و ملت و تابعیت و زبان و غیره جزو همدیگر شمرده میشوند دفعةً به اغوای شیطان لعین بر بغاوت و سرکشی اقدام نمودند که از دیدن اینچنین يك حال ناگواری که موجب خسر الدین والدنیا شدن يك گروه ملت خود ماست مکدر و متأثر نشدن ممکن نیست . ذات اعلیحضرت پادشاه شفیق معظم مرحمت پرور ما در اول امر به تید و نصیحت، بعد از ان به تهدید و تکدیر، آخر الامر به استعمال سلاح،