Page image — the source of record
Machine transcription
صحیفه ۸ شماره ۱
و در عین زمان باز برفق و ملایمت آن گم گشته گان راه راست را براه آوردند. جنرال محمد نادر خان را که جنرال حضور و کارشناسی بود و مظهر اعتماد وعواطف شاهانه بود با يك غند از عساکر منتظم شاهانه به اختیارات نامه به آنسو سوق و کسیل فرمودند. جنرال مشار الیه همه گونه تدابیر سیاسی عسکری خود را بکار برده و اصلاحات لازمه را در انسمت اجرا نموده از قراری که شنیده میشود گویا درینروزها عودت میکنند. غیر از همین غایله مشکل پر انکل دیگر چیز مکدری در داخل ملك ظهور نه نموده وبسایهٔ عد التوائیهٔ شاهانه در همه ممالک محروسهٔ المسالك افغانیه تمام سال بشمال أمن و آسایش و صحت عامه مرور نموده است. با دولتهای همسایه و همجوار خود دولت متبوعهٔ مقدسهٔ ما بقرار سابق فی غابله بسر آورده است. علی الخصوص با دولت دوست و متفق خود یعنی دولت معظمهٔ بریتانیا نیز به احسن سلوک از جانبین رفتار شده. تنها در سرحد سیستان با دولت علیه ایران بنا بر تجاوزات حقوق شکنانه بعضی خانهای خود سر تبعهٔ دولت علیه ایران کمتری منازعات پیش آمده آنهم بحمد الله به أحسن وجوه بر طرف گردیده است.
با دولت علیه عثمانیه بمناسبت یکدواعانه که در باب حریقزدگان استانبول و بازمانده گان شهدا و مجروحین طرابلس غرب بوقوع آمد مخابرات و مکاتبات دوستانه و ودادکارانه در ما بین این دو دولت علیه اسلامیه احداث گردیده فوائد عظیمه بعالم اسلامی رسانید. در حالتی که از عمرها این دو دولت اسلام با یکدیگرشان به سلامی داشتند و به کلامی این غداری وعصابی پر قصابی ایتالیا نها موجب ایقاض و انتباه عظیم مسلمانان گردیده بر همدیگر خود يك صدای کردند و به اطراف خوديك نظری انداختند. به همدردی و دستیگری و اتحاد خود شانرا مجبور دیدند. مقصد از اتحاد و همدردی این نیست که اردوهای پر طوب و تفنگ خودشانرا بمعاونت بکدیگر سوق نمائید کی بلکه تنها بدر دهمدیگر خود متألم شدن، از احوال همدیگر خود پرسیدن، بهر جود موجود یکه دست شان بر سد همدیگر شارا دستیگری کردن چنان نتایج عظیمهٔ اسلامی را در بردارد که محسنات آنرا ارباب نظر میدانند. سبب یگانه این انتباه اسلام ایتالیاست
( عدو شود سبب خیر اگر خدا خواهد )
تاریخچهٔ سیاسیهٔ خارجیه
( دولت علیه عثمانیه ومحاربهٔ طرابلس غرب )
مهمترین واقعات و حوادثاتی که در ظرف سال اول (سراج الاخبار افغانیه) بظهور پیوسته همانا محاربهٔ طرابلس غرب است دولت ایتالیا که یکی از دول معظمهٔ اوروپا و يك رکنی از ارکان
اتفاق مثل میباشد از بسیار وقتهاست که ضبط و استیلای طرابلس غرب را در زیر نظر داشت. و در وقتی که ایمپراطورها، ووکلاها و دیپلومانهای اوروپا ملاقتها و مصاحبه های پنهانی خود شان را در باب مقاسمهٔ ممالک اجرا میکردند ولایت طرابلس غرب به ممالک عثمانی حصهٔ ایتالیا افتاده بود. این است که در نیوقت آن حصهٔ خود را در ربود. دولتهای اوروپا چه گفته میتوانند؟ آیا خودشان بر همین قرار نداده بودند؟ لاجرم در نظر اوروپا ایتالیا عجز اینکه حصهٔ موروثی خود را گرفته باشد دیگر کاری نکرده است! وازین دل بری بود که « ارض موعود » گفته بی محابا هجوم بردند. اما چه هجوم بی سبب، وغیر مشروع که تا بحال در عالم مدنیت امثال آن دیده و شنیده نشده است.
اما جای تعجب این است که این هجوم را دولت علیه عثمانیه از بسیار وقتها تخمین و حساب میکرد، ولی هیچ به اندیشهٔ تدارك آلات مدافعهٔ الحیاتی نه شدند. نه يك استحکامی، نه يك طويخانه های مکملی نه يك مقدار عسکری بدرجهٔ کفایت در انجا آماده کرده نتوانستند. اگر چه این قباحت را بر دور استبداد سلطان عبد الحمید خان انداختند ولی آیا در حالیکه حکومت مشروطه قایم شد و بعد از مدتی محاربهٔ طرابلس آغاز نهاد چرا در آغاز کار قوای کافیه در آن بخشید نمودند؟ این قباحت را نیز بر جمعیت اتحاد و ترقی حمل نمودند. تا به بینیم که حریت و ائتلاف چه میکنند؟
نتیجه که تا بحال ازین محاربه بظهور آمده دو چیز است: یکی اینکه ایتالیا به این محاربهٔ لا حق و ناروا موجب لعنت و نفرین تمام دینا گردید. و چون بدوستان خود وعده کرده بود که همه چیز را حاضر کرده و بجزيك حمله کردن و فرو بردن دگر هیچ چیزی نمانده، وعجز يك نزه ودوا خوری عسکری دگر هیچ چیزی شمره نمیشود. و بعد از ان چون لقمه در گلویش پیچید و بنای دست و پازدن را گذاشت موجب خندهٔ استهزای دوستانی برا نگزندهٔ خود شده رذیل و رسوای اوروپا و آسیا گردید. و حالا حیران مانده است که چه کنند. دوم نتیجه که این محاربه بخشید این است که همهٔ مسلمانان دنیا را بر افکار اوروپا و حال خودشان بیدار و هوشیار ساخت. قدر همدردی و معاونت همدیگر شانرا تعلیم نمود. نتیجه های غلات و نتایج را در پیش نظرشان تجسم داد.
غیر از این محاربهٔ طرابلس غرب بنی کشکشهای عجیب و غریب دیگری نیز در دولت علیه عثمانیه پیش آمده است که اگر تفصیل همهٔ آن بپردازیم يك كتاب مستقل نوشتن لازم میآید. مدهشترین این کشمکشها اختلافات فرقهای سیاسی داخلی شمرده میشود. اگرچه اختلاف امت را رحمت گفته اند ولی اگر اختلاف در بارهٔ اصلاح و ترقی باشد نه برای اغراض نفسی و احترامات شخصی. هزار افسوس که چون در همه
Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting. How this was measured.