Page 1771

صحیفه ١٤ سال حجم شماره ٢٣ - ٢٤ کردند مردم از سخن و از بانك وخروش عجبهٔ سمع خطبه - در نجا نيك واضح است که اذان بین یدی الخطیب مانند اقامت در داخل مسجد امام المدیر برای اعلام حاضرین است مبرا از کراهیت .. و آنچه در بعضی از تفاسیر اذان قدیم را رباب مسجد آورده اند متمسك بروانی کردیده اند که ابی داؤد در سنن خود آورده و در سند روات أو ابن اسحق مندرج است لیکن این اسحق نزد محدثين مطلعون وحديث مروی او ضعیف است که قابل تمسک نمیباشد و علامه محمود ابن احمد العینی رح از بیهقی نقل نموده که حفاظ حدیث از عمل کردن محد ينيكه این اسحق دران متفرد باشد پرهیز میورزند حال آنکه درین محل متفرد است و استدلال بران محل حیرت زیرا که در حق او سخن گفته شده به انواع سخنها حتی که امام مالک رحیا او نسبت کذاب کرده و بسیاری از محدثین اورا مدلس میگویند و ان هجر در تهذیب و تقريب تهذيب گفته که محمد ابن اسحق صدوق است لکن مدلس و مرمی بتشيع و قدر است والحق ان فى رواية محمد بن اسحق تقدير يعنى اذا جلس النبى صلى الله عليه وسلم على المنبر اذن بين يديه بعد ما نادى على باب المسجد والنداء الاب الفاظ مخصوصة على باب المسجد كان في زمن النبى صلى الله عليه وسلم والشيخين ثم جعل عثمان رضى الله عنه هذا النداء اذانا اى بالفاظ مخصوصة على مكان عال هوا الزوراء على ما صرح به في المرقاة فهذا هوا التحقيق الحقيق بالقبول و به ارتفع التعارض من الروايات الفحول واكر فرضاً تسلیم کرده شود که اذان در زمان حضرت رسول الله صلى الله عليه وسلم بیرون مسجد مقرر بود پس هیچ شک و شبه نیست در بن که جناب عثمان رضی الله عنه خلیفه ثالث اذان ثانی جمعه ادرون مسجد قریب منبر جاری نمود و چون خلیفه بر حق مطاع بود بسبب قول رسول الله صلى الله عليه وسلم ( عليكم بسنتي وسنت الخلفا الراشدين من بعدى ) به ضایع اواحدی انکار نه نموده اجتماع سکوتی بران منعقد شده و اجتماع انتخاب قطعی است کمابين في موضعه پس ازین جبهه ارباب هر چهار مذهب معة أتباع شان غرباً و شرقاً متفق الدبرینکه در روز جمعه دو اغاز میگویند یکی بیرون مسجد برای اعلام غابتين و یکی درون مسجد قريب منبر برای اعلام حاضر بن و استحضار آنها برای سماع خطبه مانند اقامت که برای شروع نماز است پس هر که اجتماع هر چهار مذهب را که مرتب است با جماع انتخاب گرام رضی الله عنهم پسند نداند و برای عمل نه نماید میباید احدی گوش به گفته او نگیرد . المرام ( این شخص که میگوید اذان ثانیه نماز جمعه بیرون مسجد به باب او روبروی امام باید شد و اندرون مسجد اذان گفتن مكروه و خلاف ادب دربار الهی است ) آیا خود را مقلد یکی از مذاهب اربعه میداند یانه اگر نداند پس از روی احدیت میگوید یا از رای خودا گر از احادیث میگوید این خلاف واقع است چنانچه در فوق مفصلا مرقوم شد که اذان در زمان حضرت رسول الله صلى الله عليه وسلم درون مسجد قريب منبر بود و اگر از رای خود میگوید تقلید او مسلما را روانیست و اگر خود را داخل یکی از مذاهب اربعه میداند احوال مذاهب اربعه مختصراً در فوق مرقوم کردیده و مفصلاً در ضمن مسائل مرقومة ذيل ميآيد انشاء الله تعالى تا بداند خلاصه آنکه ما مقلدان را نمیرسد که دره از اقوال مجتهدين في الشرع والمذهب مخالفت نمائيم واجماع مجتهدین هر چهار مذهب بر همین است که آذان ثانیه نماز جمعه در صف اول قريب منیر گفته میشود و توارث و معموله جميع اهالی مذاهب اربعه در مکه معظمه ومدينه منوره و تمامی بالاد اسلامیه از شرق تا غرب بهمین طریق جاریست پس بر جميع اهالی مذاهب اربعه لازم است که از تقلید ایشان مخالفت نمایند اگر بالفرض بك حديث صحيح غير مطعون در بذباب ظاهر کنند و اعتراض نماید که حضرت امام همام صافی صوفى ابو حنيفه كوفى رحمة الله تعالی علیه فرموده که ( اذا صح الحدیث و يخالفه قولى فهو مذهبی ) وديكر قول او ( اتركو القولى بقول رسول الله صلى الله عليه وسلم والصحابه) پس میباید مقلدان مذهب امام همام ممدوح حديث مفروضة منقوله عمل نمايند و ترك مذهب کنند جوابش اینکه این کلام على العموم مراد نیست بلکه در حق مجتهدين في المذهب است زیرا که اجماع امت بر این است که بر غير مجتهد تقليد مجتهد ونقل قول او واجب است و نیست حلال مر او را حکم وقتوا باستنباط خود از آیات و حدیث وقياس و نافذ نيست حكم او بغير تقليد بلکه گناه کار میشود بر حکم کردن بغیر از تقلید ( وقوله اتركو القولى ) خطاب ومجتهدين في المذهب است که شاگردان امام ممدوح اند و خطاب نیست برای هر کس چنان که چند قیود در ین کلام مقدر است ( قید اول ) این که ثابت باشد نزد امام که حدیث صحیح است و برد و نسخ وغيره از طرف امام سخن گفته نشده باشد و این قید ازین قول امام ممدوح ميرايد ( که اذا صح الحديث ) لأنه اذا كان ضعيفاً أو تكلما فيه من جانبه لم يكن صحيحاً - ( قيد ثاني ) این که ثابت باشد حدیث صحیح یحینی که در مقابل أن حديث قول امام قول قیاسی باشد و اینقید ازین قول وى يخالفه قولى بيدا وهو بدا است زیرا که وقتی که ثابت شد حدیث صحیح و در مقابله آن اجماع یا کتاب یا حدیث صحیح تر در نزد مام ثابت شده باشد مثل مسئله بودن بسمله جزء از قرآن به جزء از فاتحه و مسئله اخفای بسمله در نماز و غیره آن که در کتب مبسوط مذکور است آنرا قول خاص امام گفته نمیشود ( وقيد سوم ) اینکه صاحب خطاب مجتهد في المذهب است و این قید از قول وی - اذا صح الحديث يخالفه قولى فهو مذهبی - میراید زیرا که معرفت مخالفت قول امام از حدیث ازشان هر مقلد نیست بلکه از شان مجتهد في المذهب است پس بنابر این مخالفت قول امام مر غير المجتهد في المذهب كه قيود سه گانه میداند مقعد صرف را جائز نیست فقط تحرر يوم ٢٤ جمادى الثاني سنه ١٣٣٤ محل مواهير حضرت قاضي القضاة و اهالی محكمة شرعية دار السلطنة كابل ادبیات نامه منظومه بخدمت جناب فیض مآب مدیر و سر محرر صاحب سراج الاخبار مبارك بقرار شرح ذيل الا كه سفته در ها و گوهر اسرار مبادي كل رویتو کلش اخبار نضارتی و طراوت زنت کابل را که محده سخنت میرود بسمت چهار قدت ببالغ هنر همچو سرو آزادست لبت به نکته رائیست بلیل گلزار تحت زیاده عرفان جوشم بود در جوش دلت زعشق بگردش جو کنبد دوار پس از دعا کم اظهار مدعای ضمیر که هموار باب کتاب است و نیست جای مدار