Page image — the source of record
Machine transcription
صفحه ۲
و اتصالی در ما بین ولایتین مذکور بوجود آمد . و چون ذات اعلیحضرت شاهانه موسم زمستان را هر سال در جلال آباد ابرار میفرمایند، و در اثنای اقامت شاهانه در جلال آباد ایالت لغمان زمین و دره های عجیب و دلنشین آن نیز در دایرۀ جولانگاه سیر و سیاحت همایونی طبعاً داخل میباشد لذا اینرو یک مرکز خانگانه ، و یک مطرح شاهانه درینموقع المخرم و انعم شمرده میشد . بنابرین ذات اعلیحضرت شاهانه تأسیس و بنیاد این بنای بسیار بدیع ( قلعة السراج لغمان ) پیش از دو سال اراده و فرمان فرموده در موقت اکمال و اتمام یافته است .
نقشۀ معماری این بنای عالی را نیز مانند دیگر ابنیه های عصر همایونی خود ذات اعلیحضرت شاهانه بزیر نظارت همایونی خود کشیده، و یک بنای بسیار متین و دلنشینی که جامع الصفات رزم و بزم است بوجود آورده اند .
حالا این بنای محتشم را بعد دیگر از مشهودات پارساله سفر خیریت اثری که بشرفیابی هرکامی اعلیحضرت شاهانه آنرا دیده، و نقش پذیر خاطر فاتر مانده در نظر قارئین کرام بتصویر و تعریف کردن میکوشیم :
این قلعه مرکب از دو سور یک بر دیگر میباشد که یکی سور خارجی ، و دیگری سور داخلی است . از یک دروازۀ بزرگ طوب روی که بسوی شمالی قلعه باز شده است داخل قلعه میگردیم . در ما بین دیوار این قلعه و دیوار قلعه داخلی یک میدان صاف و هموار با فضائی از هر بر طرف موجود است که بر آن تنظیم قواعد عسکری مساعد میباشد . دیواره قلعه خیلی متین و بنا یکت دیوار که از تهدابهای بسیار عمیقی با سنگ و چونه بالا شده است . و بعد ازان از خشت . از میدان مذکور باز از یک دروازه به قلعه داخلی میرویم این قلعه داخلی بمقام ارک قلعة السراج قایم است . دیوارۀ این قلعه داخلی نیز مانند دیوار قلعه خارجیست از دروازه که ازان داخل میشود اول چیزیکه نظر دقت را جلب میکند همانا قصر مقصورۀ عالی بسیار ظریف و خوش نما که در مواجهۀ مدخل قلعه یعنی در منتهای سمت جنوبی قلعه واقع شده است . این بنا مصنع و بازینت یک عمارت بلند دو پوششه ایست که بطرز عمارات جدید یوروپی بنا یافته و مرتب از سی دایره های متعدد و پیوست که هر دایره از خود اوطاق نشیمن و اوطاق کار، و محوطۀ آنها می خواب، و توالت و دالانهای بسیار فراخ با فضای خوش نما، و دهلیزهای متوازی طولانی با صفای این عمارت جان افزا حقیقتاً خیلی دلنشین افتاده است . اول از یک برنده که برایا
نمبر ۱۳
کفشکن مانند می که چهار قدمه زمینه از سه طرف در اردو داخل یک رهبر و طولانی و فراخی میشویم که از طرف یمین دیبا با این دهلیز دروازه بانیکه پیش ازین مذکور گردید باز میشود، و دو زینۀ سهل الطلوع بلندی از دو طرف دهلیز مذکور به طبقه پوشش بالائی عمارت میراید . طبقه بالائی نیز عیناً مانند طبقه زیر به همانقدر دایره ها و تنها و دهلیزها و غیره تقسیم شده که من حیث المجموع این عمارت جان فزای با صفا الحق خیلی لطافت و شیرینی بهمر رسانده است .
علی الخصوص چون از برنده های بیرون برآمده اطراف طبقه بالائی یک انسان متفکر به اطراف و جوانب یک نظر دقیقانه بیندازد چنان لوحه های شاعرانه طبیعت بر میخورد که مدهوش میماند . از جهت شرق دره وادی سرسبز لطیف دراز که با همه مناظر بدیعه مزروعات شمالی و غیره در میان تپه های پست و بلند دو جانب خود تا بکوه های پر برف و درختی که از مسافۀ بسیار دور بنظر میخورد محدود شده رفته است . از جهت جنوب تا به قریه قرغی یک میدان با فضائی را بنظر جلوه میدهد که بر روی پوه ستین موتر رو جلال آباد مانند یک خط مستقیم که بر یک کاغذ سبزی کشیده شده باشد در این میدان تمدید یافته، و با یک پل بسیار جسیم پخته و منظمی از روی نهر گذشته مرور نموده و از بغل کوه پوزه های قرغه ئی نهر مذکور را تعقیب نموده در بعید مسافات از نظر غایب میگردد . از جهت غرب تپه خوش نمائی مستی : (تپه بی بی) و باغها و مزروعات و امنه آن بنظر می آید، و از جهت شمال درۀ بسیار محدود و مزروع پر آب (الیشنگ) نظر ربائی دارد .
حالا بر دیگر تفرعات این قلعه داخلی رجعت نمائیم :
در جهت غربی قلعه غیر از دو دایره مستقله که برای شهزاده گان کرام بنا یافته بیت الخلاهای بسیار متصل متعددی را نیز حاویست و در وسط ولی بقدری بجانب شمالی قلعه رفته یک مسجد بسیار خوش ترکی بنا یافته توجهت شمالی قلعه هم بیت الخلاها فرا گرفته میباشد . برای این بیت الخلاها یک حمام بسیار مکمل و ظریفی نیز ساخته شده است . جهت جنوبی قلعه را حرمسرای شوکت احتوای همایونی که به بسیار زینت و آراستگی میباشد شامل این حرمسرای شوکت احتوا نیز بسی دایره ها و بیت الخلا و الانها و حمام ها و غیره را در یک حویلی فراخ و باصفائی در بر دارد .
این است شمه از احوال ( قلعة السراج لغمان ) که بدرجۀ لیاقت نقش چنین تصویر توانستیم . از درگاه الهی نیاز میکنیم که بسی سالها بیشمار بکمال شوکت و اجلال در تمام صحت
Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting. How this was measured.