Page 1111

مجلد ٦ که بدست آورده ایم عرض انظار قارئین کرام خود مینمائیم محرر ما از قرار ذیل مینویسد : مشهودات عاجزانه . روز شنبه ۱۸ ماه خلاق بنا بر مأموریت خود به کار خانهٔ چرمگری رفته بعد از انکه يك تعارف و مکالمهٔ مختصری با جناب قادر بخش خان مدیر کارخانهٔ مذکور بعمل آمد جمعیت شان از همه اول بجائیکه ابتداءً پوست های خام حیوانات در انجا نرم و تر کرده میشد رسیدیم و این احاطه که برای این کار مخصوص است عبارت از یکچند حوض مستطیلی است که تا به یکحد معلوم از آب املا شده اند . و چون این پوستها درین حوضها رطوبت وافری را کسب و جلب میکنند از اینجا به يك کارخانه نقل داده میشود که از دیگهای حوضه مانند پر آب گرم متعددی متشکل است . این پوستها در میان این دیگهای پر آب و چونه انداخته شده و با چوب های دراز درازی بدست انسانها حرکت داده میشود . و درینجا مو بهای طبیعی که بر پوست می باشد از تاثیر چونه سراسر محو و سترده شده حکم چرم خام را میگیرد . و باز ازین دیگها اخراج گردیده بدیگهای متصلهٔ دیگر که مخصوص پختن چرم میباشند انداخته میشود که بالتدریج در آنها پخته شده اتخاذ رنگ میکنند و بعد ازین دیگها کشیده شده در پیشروی آفتاب تا به يك مدت معینی برای دفع رطوبت کثیری که دارند گسترده میشوند و چون خشک شدند در حالیکه يك تمناکی ادائی را مالک میباشند به ماشینی که برای هموار کردن چرم مخصوص است آورده میشود و این ماشین بیک حرکت بسیار سریع و سنگین خود تمام آن جملکی های را که از اثر حرارت آفتاب به جزء اصابت نموده است، دور ساخته از يك گوشه تا به گوشهٔ دیگر روی چرم را یکسان مسطح و هموار میسازد و همان نمناکی جزئی آنهم در زیر فشار این ماشین خشک میشود . و پس از انکه چرم هموار شده ازین ماشین رهایی مییابد برای دور ساختن و حک نمودن بعضی خراشیده گی های طبیعی که در پشت و روی خود یافت میباشد بماشینهای صفائی معروض میشود که این ماشینها به کمال تیزی و طیبهٔ خود را ادا میکنند و مانند نجارها که بذریعهٔ رنده ، چوب را صاف میکنند همچنان این ماشینها نیز بصفت دنده چرم را از خراشیدگی ها و بعضی درشتی هایش پاک ساخته ملین میگرداند ، چرم ازین ماشینها چون فارغ میشود بيك ماشین دیگری که برای درخشان ساختن و تجلی دادن آن مخصصت نقل مییابد ، و قسم کار آمد این ماشین که به شکل رول مالیدن سیاهی چاپ خیلی مشابهت میرساند به بسیار شدت بر سطح چرم تماس نموده آنرا فت میکنند و يك جلا و درخشانی فوق العاده به آن می بخشد ، از نجا پیشتر رفته بین ماشین بزرگی رسیدیم که چرم را روغن میداد ، و در همین موقع این کارخانه که بر ماشینهای گوناگون و مختلف ، همواری ، و صفائی ، و درخشانی ، و روغن دادن چرم مشتمل بود انجام یافته بدستگاه پاپوش دوزی که دالان ماشین سال چهارم شماره ۱۵ ماشین دوار بزرگ ۱۰ ترا با کارخانهٔ سابق ربط میدهد داخل شدیم . این کار خانه ، دوختن بوت و موزه ، و بوت موزه ، و سیلیپر و غیره را تعهد کرده است . بعد از انکه آواز های مختلف ماشینهای آن گوشهای مارا به شنیدن خود مشغول ساخت از همه اول بماشین برش بوت که بيك پهلوی خود بر دیواری انواع و اقسام مختلف قالبهای برش ، پنجه ، و اطراف ، ویسه کی و تلی ، و کری را بالای میخهای خلیده گی آویزان داشت ، تصادف کردیم چنانچه هر يك ازین قالبهای آهنینی که بر سطح چرم نهاده میشد به یکدو فشاری که بهم ماشین بران اجرا مینمود مثل قالب پونه جرمی جدا میساخت ، از نجا گذشته بماشینهای دوخت رسیدیم که مشابهت کلی با ماشینهای عادتی کالا دوزی خیاطها میرسانید در مقابل هر کدام این ماشینها کاریکرها نشسته پنجه ، و اطراف و ویسه کی بوت را با یکدیگر ربط داده میدوختند . و چون روی بوت کامل میشد آنرا به نفری دیگری میدادند که آنها قالب های چوبین های را در ان در آورده و اطراف زیرین روی بوت را بر تل قالب هم پیش آورده كوك ميكردند و باز قالبها را از طرف دهان بوت کشیده ، روی بوت که بصورت يك مسحی تحویل می یافت ، برای ارتباط تلی به ماشینی برده میشد که در انجا باقی بریده گی تیار شده بعد از برش از زیر فشار ماشین دیگری نیز برآمده و استوای سطح خود را گم کرده وضعیت طبیعی کف پا را گرفت میبود بذریعهٔ یکنيم باریکی که در قسم زیر ماشین در يك محفظهٔ موضوع بود خام كوك شده و متصلاً ازین ماشین بماشین دیگری نقل یافته در انجا با پیچ برنجی کانتی میخ زده میشد که بنا بران روی بوت يك اتصال و ارتباط کلی با تلی پیدا میکرد . و سپس بماشین دیگری که کری را با قسم منتهای آلی انضباط میداد رسیدیم ، این ماشین بیکصورت بسیار عجیبی از طرف دهان بوت در آمده و بیکحرکت دفعتاً کوکه ها را بطرف کری بوت بکمال قوت و شدت کوفته کری و تلی را با هم بك ارتباط و انضباط مکملی میداد ، و چون از مشاهدهٔ عملیات این ماشین فارغ شدیم بوت را تماماً بصورت و وضعیت اصلیش دیدیم که بعد از ان بفرض صفائی اطراف تلی و کری خود بماشینی معروض شد که بکمال صحت بعضی برآمد گیها و ناهمواری های جوانب تلی و کری آنرا حک و اصلاح نموده بماشین آخرین دیگری که وظیفهٔ روغن دادن و لشم ساختن اطراف تلی و کری را ایفا مینمود رفته و از انهم استفاده نموده حکم حقیق يك بوت مضبوط و مکملی را گرفت ، و بهمینکه این کار خانه در همین جا منتهی شد نظریات مارا نیز طبعاً با خود انجام داد ، حالا می خواهیم که شمهٔ از احوال کارخانهٔ مذکور را علی الاجمال در ذیل بنویسیم : کارخانهٔ پر منفعت چرمگری و فابريك فواید شريك بوت دوزی که یکی از آثار ترقی دثار عصر تمدن حضر اعلیحضرت همایونی است .