Page 1110

صفحه (١) قیمت سالیانه در دارالسلطنة کابل ۸ روپیه کابلی در اطراف داخلهٔ مملکت و اخراجات داك ١٠ روپیه کابلی در خارج مملکت با اخراجات داك ١٠ روپیه انگلیزی بهر پانزده روز یکبار نشر میشود قیمت يك نسخه آن در کابل یکپای است (اوراقی که درج نشود اعاده نمیشود) سال چهارم شماره (١٥) مدیر و مؤسس محمود طرزی الاعلانات و المطبعة در ماشینخانهٔ دار السلطنة (کابل) همه امورات تحریریه به ادارهٔ خانه بنام مدیر فرستاده میشود سراج الاخبار افغانیه ١٣٢٩ تاریخ ١٥ جمادى الأول ١٣٣٣ تاریخ انگریزی ٣١ مارچ تاریخ شمسی ١٠ حمل ١٢٩٤ از برق پرودیهای ذات اعلیحضرت همایونی؟ کارخانهٔ چرمکری جرم، يك چیزیست که سبب مدنیت و اهمیت و درجهٔ لازمیت آن هیچکی در بی کنج و کاو اهمیت و درجهٔ لازمیت آن نیفتاده است. حال آنکه این جنس بی اهمیت بسیار با منفعت، يك جزء خیلی مهم احتياجات عالم انسانيت ومدنیت را تشکیل میدهد. در اول امر چون یکبار بالای برهنه پائی را در پیش نظر آریم و اندیشه کنیم که بغیر از چرم فواید حزم دیگر هیچ چیزی نیست که ما را ازین درد بیدرمان رهایی بدهد درجهٔ اهمیت و قدر و قیمت بن جنس محتاج بها را تقدير و تسلیم خواهیم کرد. بلی، دیگر اهیچ چیزی نیست که قایم مقام چرم در حباب خواند شد. حال آنکه هزارها لوازمات دیگر است که بوجود چرم موقوفست. اگر گفته شود که چرم در وقت جنك بدرجهٔ طوب و تفتك ضرور ولابد شمرده میشود مبالغه نباید انگاشت. هر گاه يك اردوی تصور شود که بهزارها توپهای بسیار اعلا و مکملی را مالك باشد، و بلکها مساكر جرار، و بهزارها رسالهٔ خونخوار هم داشته باشد، و هرگاه قحط الجرم بوقوع آيد، حوت ها و انجامه های ابهایی که توپ را بکشد نایاب مانده همه طویها برزمین میاند، كذالك كمر بند کارطودان بوط عساکر مفقود گشته از اسلحه ناکامیابی حاصل میشود، از زین و لجام و موزه رساله را حرمان پیدا شده رساله عبارت از يك جسم بلا اسی میگردد! تنها امورات عسكريه، اسکه ساختاج بسیاری از امورات صناعيه وزراعيه بوجود جرم موقوفست اما این را هم نگوئیم که هر چرم، چرم گفته نمیشود. در وطن عزيز مقدس ما قبل از جلوس میامن مأنوس بادشاه ترقیخواه محبوب القلوب ما ذات اعلیحضرت، سراج الملت والدین، ادام له دولته الى مد الدهور والسنين چنانچه از دیگر آثار ترقیات مدنية حاضرة بوجه اتم واکمل چیزی پدیدار نبود چرمهای ملك ما نیز به اصول ترقی في وعلمی این، بر حاضر ساخته نمیشه، و چرمهای اعلای رنگارنگی که عالم مدنیت از ان استفادها میکنند وجود نداشت، يكنوع چرم سرخی بود که تنها برای « بیزار » و نام پاپوشهای وطني استعمال میشد، حالا تکه آنهم از خود يك فابريك و كار خانه مخصوصی نداشت، و هر کس در هر جا که دلش میخواست پوست حیوانات را بيك اصول وقاعدهٔ مخصوصه که داشتند بيك ترتیب نادرستی آن داده و تربیه کرده چرم میساختند، و آن چنان جرم البته که بدفع احتياجات كافي نميآمد، و بغیر از بیزار و بعضی چیزهای بمقدار بدیگر درد نمیخورد. ذات اعليحضرت بادشاہ ترقیخواه دل آگاه ما اعلیحضرت سراج الملة والدین که حضرت حی لا یزال جل جلاله وجود مراحم آمود همایونی شانرا موجد فوز و فلاح وسبب ترقی و اصلاح این ملک وملت خلق فرموده، چنانچه بسیاری از ابواب ترقی و تعالی را روی مملکت باز فرموده اند. و در باب ترقیات مادی و معنوی ممالک شاهانه شان همان بیغایات شاهانه را صرف فرموده اند. و از یوم مسعود بادشاهی شان بسی کار خانه ها و دستگاه ها برای اعمالات گوناگون صنایع و حرف بروی کار آمده است که از انجمله یکی « کار خانهٔ چرمکری » میباشد. در این شماره خود خواستیم که بعضی معلومات لازمه در خصوص این کارخانه به فواید درج صحایف افتخار نمائيم. لهذا عبدالرحمن خان محرر ادارهٔ عاجزانهٔ خود را مخصوصاً به کارخانهٔ مذکور ارسال داشته از سر رشته دار آن جناب عطا محمد خان و مهندس و کاربکر بسیار ماهرا آن جناب عزتمند قادر بخش خان هر انچه معلومات دیدنی