Page 284

خاتمه تحفة الامان في سيرة النعمان (٢٨٣) ذكر تلامذه ارشد امام اعظم رح باشنده مرو بود و در سنه ۱۱۸۰ تولد یافته و در سال ۱۸۱ ھ بمقام هیت برحمت پیوست — يحيى بن زکريا بن ابی زائده — یکی از محدثین مشهور بود — علامه ذهبی در تذکرة الحفاظ خویش تنها بذکر آن اشخاص پرداخته که آنها حافظ حدیث بوده‌اند چنانچه نام یحیی را نیز درین کتابش داخل نموده و در آن طبقه نام او را از دیگر محدثین بیشتر ذکر کرده است علی بن المدنی که استاد مشهور امام بخاریست «میگفت که در زمانه یحیی بر یحیی خاتمه علم بود (میزان الاعتدال ترجمة يحيى ١٢) در صحاح سته از مرويات او بسیاری از احادیث میباشد ووی فقیه و محدث بزرگی بود و در هر فن ید طولی داشت ( صاحب کمالات اعلی بود چنانچه علامه ذهبی در میزان الاعتدال ترجمه او را بدين الفاظ شروع نموده است احد من الفقها الكبار والمحدثين الاثبات. وی از ارشد تلامذه امام ابوحنيفه و مدت مدیدی بشرف صحبتش فائز بود تا اینکه مصنف تذکرة الحفاظ او را بلقب صاحب ابی حنیفه یاد کرده است و در تدوین مسائل فقهیه نیز شريك امام اعظم بود امام طحاوی مینویسد « كه او تا به سی سال با حضرت امام صاحب در ترتیب مسائل فقه شمولیت داشت اگر چه این تعین مدت صحیح نیست تا هم درین امر جای هیچ شبهه نیست که وی مدت بسیاری با امام صاحب در تدوین مسائل مشاعلت داشت و مخصوصاً خدمت تصنیف و تحریر آن بردوش او می بود ( ملاحظه شود ترجمة يحيى در جواهر المضيه ) در « میزان الاعتدال مسطور است بنزد بعضی از مردمان اولین مردیکه در کوفه تصنیف نموده یحیی است » چون کار تحریر مسائل فقهیه در حلقه تصنیف امام ابوحنيفه بدو تعلق داشت ازین رو ممکن است که بعضی از اشخاصی او را مصنف مستقل تصور نموده باشند در مداین به منصب قضا ممتاز بود و در همانجا در سنه ۱۸۲ وفات نموده و عمرش ۶۳ سال بود — ( وكيع بن الجراح )— وی از ارکان فن حدیث پنداشته میشود امام احمد حنبل بر شاگردی او تفخر ومباهات میکرد وقتیکه او از وی حدیثی را روایت مینمود قبل از آغاز حدیث این الفاظ را میگفت که « این حدیث را به من شخصی روایت نموده است که چشمهایم