Page 239

تحفة الامان فى سيرة النعمان حصه اخرى (٢٣٨) محاسن وخصوصيات نقليه وقلميه فقه حنفی مثلا نماز — نام مجموعهٔ چند افعال و اقوال است — لاکن بدین لحاظ غرض اصلی از نماز چیست ؟ ( یعنی خضوع ، اظهار تعبد ، اقرار به عظمت خداوند ، دعا ) و در راه حصول آن کدام افعال را نسبت بکدام حق مداخلت حاصل میباشد ؟ مراتب این افعال مختلف فیه است بعضی ازان لازمی وضروری است — که از عدم وجود آنها غرض اصلی نماز فوت میگردد — این افعال از زبان اهل شریعت بفرائض تعبیرکرده میشوند — بعض از افعال آنچنان است که در طریقهٔ اداء حسن و خوبی را تولید میکند اما ازفوات آن اصل مطلوب فوت نمیشود چون رتبهٔ این افعال نسبت بقسم اول کم است و اورا به سنت ومستحب تعبیر می نمایند — قبلا ماذکر نمودیم که ذات رسالت پناهی به تفصیل وتصریح فرض — واجب — وسنت — ومستحب — نپرداخته اند — امادرین امر نیز جای شبهه نیست که تمام افعال واجرا آت نماز من حیث المراتب یك سان نمیباشند — ازین دو وجه مجتهدین را بامتیاز مراتب وتفریق در جات آن از روی اجتهاد واستنباط ضرورت افتاد و مدارج مختلفهٔ این افعال را قائم نموده نامهای جدا گانه را بالای آنها گذاشتند امام ابوحنیفه درین امور بادیگر ائمه مشترک است البته ترجیح ونزا کتی را که مذهب او برد یگر مذاهب دارد اینست که او افعالی را بهر رتبهٔ که مقرر داشته حقیقتاً رتبهٔ او همان بوده است مثلاً اهم واقدم ازهمه چیز این مسئله بود که ارکان نماز چیست ( ارکان نماز افعالی است که بغیر ازان نماز ادا نشود ) چون نماز در اصل خویش نام اقرار عبودیت واظهار خشوع است — ازین سبب عموم مجتهدین درین امر متفق اند که تکمیل ، قرائت ، رکوع ، سجود ، وغیره که علائم بزرگ عبودیت وخشوع میباشند ، فرض ولازمی است — و خود شارع بطرف فرضیت ولزوم آن نیز اشاره بلکه تصریح نموده است اما — دیگر ائمه زیادت و تجاوزیکه درین امور نموده اند اینست که انها خصوصیات این ارکان را نیز فرض قرارداده اند — حالا نکه آن خصوصیات لازمی نمیباشند — واز همین سبب است که امام ابوحنیفه قائل بفرضیت آن خصوصیات نیست یعنی به نزد امام صاحب تکبیر تحریمه بماسوای الله اکبر ) بدیگر الفاظی که ازان این معنی اده میگردد نیز جائز است ( مثلا الله اعظم، الله اجل ) و به نزد امام شافعی