Page 238

تحفة الامان في سيرة النعمان حصه اخرى ( ۲۲۷ ) محاسن وخصوصيات نقليه وقلميه فقه حنفی بعید باشد بهمان اندازه آن را خوب می پندارند ـ امام رازی در بحث زکوة مناقب الشافعی خویش می‌نویسد که مذهب امام شافعی نسبت به مذهب حنفی باین دلیل زیاده‌تر صحیح است که مذهب شوافع از عقل و قیاس بعید است و همین دلیل درست بودن اوست زیرا که مسائل زکوة على العموم احکامات تعبدی میباشد که دران رای و عقل را مداخلت نیست . این میلان طبیعت امام اعظم بسوی تجسس و تفتیش اسرار و مصالح احکامات شرعیه و تطبیق دادن او را با یجابات عقلیه يك وجه مخصوص داشت که امام صاحب در اول مرحله زندگانی علمی خویش در علوم کلامیه مشاغلت داشت و از ممارست و مباحث آن دارای چنان قوت فکر و حدت نظر گردید که در همه چیز علل و اسباب عقلیه آنرا مینگریست و علاوه بران على العموم با علمای معتزله که آنها بیشتر پابند اصول قیاسی میبودند اتفاق مناظره و مباحثه او می افتاد و آنها را همواره در مسائل متنازع فیه خصوصیات و اسرار و مصالح مسائل را نشان میداد ازین غور و خوض و تدقیق و تحقیق این امر بدو بخوبی روشن و آفتابی گشت که تمام مسائل شرعیه با اصول عقلیه مطابقت دارد و بعد معلومات تامه علم کلام بسوی تعلیم و تدوین علوم فقهیه همت برگماشته در تمام احکام آن نیز همان اصول را مراعات می نمود ـ و برخلاف آن دیگر مجتهدین و ائمه و معاصرین امام ابوحنیفه از ابتداء بسوی آموختن علوم فقهیه و احکام شرعیه توجه نموده هیچ داعیه و واسطه که اوشان را بسوی تطبیق دادن مسائل شرعیه با اصول عقلیه می کشانید بر اوشان لاحق و عارض نبود ـ . اگر کسی بمقابله نمودن مسائل حنفیه با فقه دیگر ائمه بپردازد همانا که علانیه برای او این تفاوت ظاهر میگردد که نه تنها در معاملات بلکه در عبادات نیز که نسبت بدان ارباب ظاهر چنان خیال دارند که در آن اصول عقلیه گنجائش ندارد ـ مسائل و مذهب حضرت امام را بر طبق عقل و قیاس خواهند یافت ـ اگر برین امر دقت کرده شود که نماز ، روزه ، حج ، زکوة بنا بر کدام مصالح و محاسن فرض کرده شده اند و بلحاظ آن مصالح طریقه بجا آوردن این احکام چه طور باید باشد ؟ پس همان طریقه موزون و درست بنظر خواهد آمد که در فقه حنفیه ثابت گردیده است ـ