Page 234

تحفة الامان فی سیرة النعمان حصه اخرى (۲۳۳) استغنای قانون اسلامی از دیگر قوانین که بگوئید ؟ چند مسئله تفسیر و حدیث و اصول حدیث و اصول فقه واسماء الرجال و غیره در زمان نبوت موجود بود و بعد از چندی چرا مسائل متعددۀ هر يك از علوم متذكرة بالا كسب وسعت وشدت و ازدیاد ورزید ؟! ... ایا هر کدامی ازین علوم اليوم فنون مستقل جداگانه نمیباشند ؟ آیا ازین علوم اندازهٔ دقت نظر ، تیزی طبع وسعت خیال مسلمانان کرده نمیشود ؟ ایا این علوم را هم مسلمانان بر طبق زعم شما از مردمان روم ویونان آموخته اند ؟ مسائل فقهیه را که پروفيسر صاحب از «رومن لا» ماخوذ می پندارند چنان مسائلی است که در آن زمانه که خود پروفيسر مذکور می نگارد که مسلمانان با دیگر اقوام ومذاهب خلاء وملا وتعلقات شانرا قائم نموده بودند، بوجود آمده رواج عمومی را اختیار نموده اند لاكن در زمانه ما بعد که دیگر ملل و طوائف نیز بزیر نظارت وحکوممت مسلمانان آمدند ابداً مسلمانان در احکامات مذهبیه وامورات دنیویه پیروی آنها را نکرده اند ومسائل فقهیه اسلام بار احسان «رومن لا» و دیگر قوانین دنیا را گاهی بردوش خویش نگرفته است ــ این قول پروفيسر مزبور صحیح است که در عهد ترقی خلفای عباسیه مسلمانان علوم وفنون متعددی را از مردم یونان ومصر ودیگر ممالک اخذ واقتباس نموده اند لاكن پرو فيسر صاحب باید بداند که تنها آن يك گروه مخصوص اسلامیه در صدد بدست آوردن علوم وفنون ممالك غير ومذاهب ديگر مشغلت داشتند که این امر را برای خویش عیب نمی پنداشتند ــ اما در مسلمانان يك جمعيت بزرك ديگرى نيز اثبات وجود داشت که آنها بزعم فضل وکمال خویش بطرف اقوام غير اسلامی ابداً مراجعت والتفاتی نکرده اند وآنها همین گروه مذهبی مجتهدين وفقها وعلماء وفضلاء ومشائخند ـــ کتبی که از یونان وروم ومصر وديگر ممالک غير اسلامی بزبان عربی ترجمه شده اند ما دران موضع معلوماتی مفصلی را بدست داریم ومشروعاً میتوانم که فهرست آنها را بنویسم که کتب متعدده باسامى مختلفه در فنون ذیل ترجمه گردیده است فلسفه ، طب، ریاضی، نجوم، کیمیا، صنعت، تاریخ، لالف (سوانح عمری) ناول، ليكن