Page 235

تحفة الامان فی سيرة النعمان حصه اخری (234) مساعی ابو حنیفه در مسائل تشریعی و غیر تشریعیه هيچ يك كتب قانونی را ترجمه نکرده اند و اغلباً وجه آن همین امر خواهد بود که علماء و فضلا و مجتهدین و فقها و مشائخی که واضع قوانین اسلامی میباشند درین فن خوشه چینی از اقوام غیر را لعن وطعن میگفتند حتی گروه متعصب شان کسی را که قوانین غیر اسلامی را بنظر استحسان مینگریست حکم بکفر نیز میدادند ــ این دعوی را که پروفیسر صاحب نسبت بامام ابو حنیفه و امام مالك و امام شافعی و امام احمد و غیره ائمه نموده که آنها این قوانین فقهیه را که نزد آنها يك حصه مذهبی بود از مردم روم یا یونان آموخته اند اگر وی از حالات اجمالی این بزرگان دین اطلاعی میداشت و نیز ازین مسئله هم استحضار مییافت که در زمانه آنها تمامی ابواب فقهیه حلیه تدوین و ترتیب را در بر کشیده است پس هرگز جرأت بهیچه‌يك دعوی بلا دلیلی نمیکرد ــ . البته مسئله قابل لحاظ اینست که چرا در بعض احکامات مسائل فقهیه باقوانین «رومن لا» متحد است ؟ در جواب ما میگوئیم که این امر را بفقه تخصیص نباید داد زیرا قانونی که نهایت مستقل باشد و در آن تقلید هیچ يك از قوانین مروجه دنیا کرده نشود ــ بازهم اگر کسی در صدد مقابله آن قانون بادیگر قوانین عالم برآید بسیاری از مسائل اورا بر طبق مقررات دیگر قوانین خواهد دید ــ و نظر بتقاضای طبعی و خواهشات قدرتی ضرور باید که هم چنین باشد زیرا که اکانتی از سکنه روی زمین در ضروریات ولوازمات ملکی وتمدن ذاتی و احتیاجات انسانی باهم متحد ویکسان میباشند و نظر بهمین احتیاجات وضروریات وارتفاع همین تکالیف واحده در همه جا زعمای ملت بوضع قوانین می پردازند پس مشترك بودن مسائل و مفاد قوانین چندان تعجب انگیز و حیرت افزا نیست زیرا که گفته اند ــ در مواقع طراوش يك حقيقت از دو فكر و دو قلم بواسطه وحدت اساس حقائق وامکان تصادف نباید یکی را دزد فکر دیگری خواند . دو راهرو كه بيك را روند در يك سمت عجب نباشد اگر اوفتند پی در پی