Page 229

تحفة الامان في سيرة النعمان حصه اخری (۲۲۸) استغنای قانون اسلامی از دیگر قوانین طبع زای قائم بالذات که نسبت بدان چنان دعوی کرده میشود که از قرآن و حدیث ماخوذ است آنچنان سخن عجیبی است که خواه مخواه ازان این سوال پیدا میشود آن دعوائیکه نسبت بشریعت اسلامی کرده میشود بنیاد تاریخی آن چیست ؟ عـــلاوه بران دیگر شهادتنامه های قیاسی ومؤرخانه نیز مخالف این دعوی است — بعد ازان پروفيسر مذكور برین کلیه بحث نموده که از همیشه این دستور جاریست که هر سلسلهٔ قانونی را بنام واضع قانون واقعی یافرضی موسوم می نمایند ، باز مینویسد که — بدین لحاظ از آغاز چنان يك قياس قوی پیدا میشود که آن سلسلهٔ قانون مضبوط و با ترتیبی را که فاتحان اسلامی در ممالك مفتوحه جاری نموده اند بتبديل هیئت در اصل خویش کدام سلسلهٔ قانون مروج و مکملی بوده است پروفيسر هذا از شهادتنامهای تاریخی ثابت نموده است — در آن فرصتیکه مسلمانان — شـــام — ومصر را مفتوح نمودند درين ممالك مدارس متعددهٔ قوانين روميه موجود بود در بیروت از زمانهٔ ( الگزندر سیورس ) يك مدرسه قانونی جریان داشت — و در آن چهار سر معلم مقرر بود — و در قيصريه يك جمعيت وكلاه مکین داشت در اسكـــندريه نيز تعلیمات قانون نافذ بود بعد از تفصیل این واقعات مصنف مذکور می نگارد که نسبت بدین قیاس که برین قوانین اسلامیه — اثر قانون رومیه افتاده است این قدر گفتن کفایت میکند — لیکن اگر بطریقهٔ که فتوحات اسلامی بعمل آمده وبطوريكه درين ممالك مفتوحه اهل اسلام تمرکز ، وآبادی را اختیار نموده اند — غور کرده شود پس این قیاس بیقین تبدیل میشود از فتوحات اسلامی پروفيسر مذكور این چنین استدلال گرفته است که در آغاز فتوحات مسلمانان براقوام تسخیر جز از گرفتن جزیه دیگر هیچگونه اثر وتكليفی را عائد نه نموده اند — اما در موقعیکه زمانه ترقیات علمی شان آمد پس آنها برای اقوام غیر چنان قوانین را وضع نمودند که از قواعد مروجهٔ همان قوم اخذ و اقتباس شده است — د یگر الفاظ مسطورهٔ آن پروفيسر اینست که — « بطرف این امر نه در ابتداء خلافت کو ششی بعمل آمده و نه در قرآن تفصیلی مندرج بوده است که در پیچیده گی های معاملات دنیوی آن اقوام اعلی وبزرگی که در تحت حکومت اعراب آمده بودند