Page 662

صحيفه 655 سياحتنامه سه قطعه روی زمین جلد سوم اقداماتی بکار نبرده ایم. به تعبیر صحیحتر دشمنان دوست نمای ما هزارها حیله های موانع درین راه برای استقلال ما برانگیخته اند . گفت — گفت و شنید ، و رفت و آمد موجب تاسیس مناسبات و اختلاط میشود . هر دولت نسبت به تعداد رعایای خود که در دولت غیر داشته باشد قونسلوس، یاویس قونسلوس در انجا میفرستد . حالا نکه در ممالک عثمانیه اگر حساب شود تقریباً ده پانزده هزار افغان موجود میباشند . اگر چه از طرف دولت علیه عثمانیه در نفس پایتخت و همه ولایات حتی قصبه های بزرگ ملك شان تکیه های متعدد که همه آنها اوقاف مکمل دارند موجود داشته است و افغانها را همه عثمانیان بنظر محبت برادرانه می بینند ولی اگر يك دعوی حقوقی در ما بین يك رعیت افغانی بايك رعیت دیگر دولت اجنبی واقع شود و حل وفصل آن بمحاکم قانونیه عثمانیه بیفتد می بینیم که با تبعه دولت اجنبی ولو نه دولت ایران باشد از مأمورین سفارتخانه شان يك مأمور مخصوصی با تبعه اش بمحکمه آمده نمیگذارد که حقوق آن فرد رعیتشان به اغراض نفسانیه پایمال شود ، ولی افغان بیچاره ازین محروم است. با وجود اینهم اگر حقیقت را عرض کنم مقصدیگانه من از لازم دانستن قونسلوس وسفير يك چیز دیگر است . گفتم — چه چیز است . گفت — ما مردم افغان يك قوم و ملتی هستیم که به قومیت و ملیت خود همیشه فخرولاف میزنیم ، ومردم عوام ما دولت متبوعه خودشا نرا از همه دولتها برتر و پرقوت تر زعم میکنند . حتی دیروز در همین او تاق من مدیر تحریرات انجا که ( قدری) افندی نام دارد و به این عاجز يك محبت و اخلاصی میپروراند آمده بود ( توکل) نام يك کابلی که هنوز نو وارد شده نیز نشسته بود . افندی مذکور بمزاح از من پرسید که :