Page 230

صحیفه ۲۲۳ سیاحتنامه سه قطعه روی زمین جلد دوم و اثرهای تألیف کرده شانرا دیده ایم . از جمله ( تاریخ جودت ) نام اثر بینظیر شان که از ( ۱۲ ) جلد مرکب است – اگر چه خود من به ترکی نمیدانم و از مطالعه آن محرومم – ولی از مقدمه آن بعضی پارچه هائیکه فرزندم ( محمود ) بفارسی ترجمه کرده و من خوانده ام درجه اقتدار و کمالات شانرا تا یکدرجه استنباط کرده توانسته ام . جودت پاشا گفت – منهم از ملاقات شما ممنون شدم . پیش ازین هم از اوصاف کمالات شما و صلاح و تقوای شما از بعضی کسانی که از شام می آمدند میشنیدم . از آمدن شما به استانبول نیز امروز بواسطه اخبارها خبر شده بودم. ازین حسن تصادف که با شما ملاقی شدم خود مرابختیار میشمارم . ترجمتهً گفتم – بختیاری بما عائده است که با دانشمنديك ذات عاليقدر و عالم فاضل ، ومؤرخ شهیری ملاقات کردیم . جودت پاشا گفت – استغفر الله ! آیا در مملکت شما کدام تاریخها متداولست ؟ ترجمتهً گفتم – تاریخھائیکه بفارسی نوشته شده و در مملکت ما متداولست بهترین آنها ( روضة الصفا ) نام تاریخ خاوند شاه ، وطبری ، وفرشته ، و از همین قبیل تاریخهاست . گفت – این تاریخها که فرمودید بعضی از آنها را منهم دیده ام ، اگرچه بدنیست ولی بطرز و ترتیب قدیم نوشته شده اند که برای وقت حاضر بدرد نمیخورند . زیرا تاریخهای این زمان يك ترتيب نو خوبی دارد که انسانرا بر احوال عمومی عالم به ترتیب ( قرون ) آگاه میسازد . علی الخصوص که آن تاریخها از عالم فرنگستان هیچ بحث نمیرانند حالا آنکه مهمترین و وقایع تاریخیه را قطعه او روپا بوجود آورده ؛ دیگر اینکه جغرافیا ، و اتنوغرافیا یعنی علم احوال انساب ، و آرخیولوژی یعنی علم آثار عتیقه که اینها اساس علم تاریخ را تشکیل میدهند در تاریخهای طرز قدیم هیچ بحث