Page 104

جلد اول ٩٥ کتاب القاضی بالعلماء فى الدفتر فذلك فيما عليه اما فيما له على الناس فلا ينبغى القول به فلما دعى مال على اخر مستندا لدفتر نفسه لا يقبل لقولة لا يقبل الدفتر نفسه (تنقیح فتاوی حامدیه) و اشاره نموده است علامه بيرى رح باینکه ازين قول فقها رحمهم الله که اعتماد کرده نشود بر خط و عمل نموده نشود بخط قده قاضی که براین قاضی قاضیان پیشنیبا استننا بشود آن کاغذی که قاضی جدید در دستهای قاضیان پیشین بیابد و آن کاغذی را در دیوانهای ایشان علاماتی باشد یعنی باینچنین کاغدها عمل نموده میشود و اشاره میکند باین قول چیزی که پیشتر از کتاب اشباه نقل نمودیم که این عمل نمودن محکمهایی که نزد قاضیان پیش باشد و برای آنها علامات در دیوانهای شان باشد استحسان و قیاس را نیز استثنا کرده است در کتاب اشباه فخ دلال و بیاع و صراف را از جهت متابعت آن چیزی که در فتاوای قاضیخان و فتاوی بزازیه و غیره مذکور است و جزم نموده است باین قول در کتاب بحر رایق همچنین است در کتاب و هبانیه و ثابت گردانیده است همین قول را بن شحنه و همچنین ثابت گردانیده است علامه شرنبلالی در شرح کتاب وهبانیه و فتوی داده است باین قول علامه تمرتاشی رحمة الله علیه مصنف کتاب تنویر الابصار و نسبت کرده است همین قول را علامه پیری رح باکثر کتابهای فقه شریف و گفته است علامه پیری رحم تا اینکه مصنف کتاب مجتبی نیز همین قول را تائید داده در جائیکه گفته است که آما خط صراف و بیاع و دلال حجت اکراین دار نباشد ظاهره میان مردم و همچنین چیزی که می نویسند آنرا مردم میان خودها واجب است اینکه حجت دست اوی با از جهت عرف مردم و من میگویم که بدرستی عمل کردن در حقیقت بجز این نیست که بموجب عرف است نه بمجرد خط پس حاصل نامی انها اینست که در عمل کردن باین خطوط بنا بودن اشتباه است از روی ظاهر پس بنابرین هر چیزی که در دفتراکی تاجران در زمانه ما موجود میشود وقتی که بمیرد یکی از ایشان و نوشته باشد بخط خود چیزی را از قضا که برخه اوست و رو قر خود که نزدیک باشد بیقین اینکه نوشته کرده است در ان دفتر برسبیل تجرید نمودن خط و جود روشنکی درینصورت باینچنین خط عمل کرده میشود و قاضی عمل کند بان و حال انکه عرف جاری است میان ایشان بان نوشتن در دفتر خود پس اگر عمل کرده نشود بآن لازم میکرد د ضایع شدن مالهای مردم زیرا که اکثر خرید و فروشهام