Page 64

(٥٧) (جلد اول) (ذکر سلطنت اعلیحضرت شاهزمان) (سراج التواريخ) مردم خدمتکار آن که از محصول آنجا مجری می بردند هفت صد هزار روپیه اجاره بود و دره اسمعیل خان بدویست هزار روپیه در اجاره عبد الرحیم خان هوتکی بود و دختر این عبد الرحیم خان در سلك زوجات اعلیحضرت شاهزمان انسلاك داشت و میر فتحعلی خان سندی حکمران تهته و بهکر که شهر حیدر آباد دار الحکومتس بود خراج میفرستاد و حکام بلوچستان نیز سکه و خطبه بنام سلاطین درانیہ اجرا داده و میخواندند و بعوض خراج آن مملکت حکمرانش با ششهزار سوار همیشه حاضر رکاب فیض انتساب شاهی می بود و پشاور با مضافاتش تا سال ۱۲۱۲ هزار و دویست و دوازده بهفت لك روپيه اجاره بوده در سال مذکور زیر داد خان فوفل زائی از حضور بحکومت آن مأمور کشت و عبد الله خان مخاطب بجان نثار خان بحکومت کابل اقدام داشت و محمد خان امین الدوله سدوزائی بحکومت لیه مفتخر بوده بسیاری از سرداران درانی را که با شهزاده همایون طریق موافقت پیموده بودند از دست محمد خان مزبور بپاسدار سیدند و از جفتی اکثر از مردم درانی در صدد قتل او بودند و شاهش بنا بنقاهر خواطر درانیان از مشرف شدن حضور منع فرموده باریاب نمیشد و حکومت هرات بشهزاده قیصر و از قندهار بشهزاده حیدر مفوض و مضافات قندهار جایگیر اعیان درانی بودند و بلخ و توابع آن اگر چه داخل مملکت محروسه بود اما از خراج چیزی و پشیزی از ان عاید خزانه سلطنت نمیشد و بصرف میران ولایات آن میرسید بلکه چیزی از خزانه دولت برای کفایت مهمات آن میرفت و خود اعلیحضرت شاهزمان با وجودیکه در سال هزار و دویست و دوازده هجری صلی الله علیه وسلم قدم بمرحله سی سالگی نهاده بود در عنفوان شباب داد هر يك از ستمدیدکان را بوجه صواب داده بعدالت حکمرانی و سیاست میفرمود و ظالمانرا شکم میدرید و بینی می برید کویا موافق طبیعت مردم رفتار میکرد (ذکر سرگذشت اعلیحضرت شاهزمان)— (بعد از سنه مذکور تا انجام کارش) چون شهزاده محمود بقراریکه مذکور شد از هرات کریخته در جبال پناه گزید و در مأمن خویش روز بهی ندیده بمشهد برفت و اعلیحضرت شاهزمان بنابر عده که بنواب غلام محمد خان در باب استرداد ولایت و استقرار حکومتش داده بود در روز چهاردهم ماه شعبان سنه ۱۲۱۲ هزار و دو صد و دوازده از کابل لوای سر فراش مهابت بسنگهه و غیره سکهان برافراشته راه پشاور آهنگ لاهور کرد و از هبوط کوکبه شاهی در لاهور مهابت سکهة مذکور واقف کشته از عدم نیروی مدافعه بلا توقف جای درنك خودرا فرو گذاشته راه فرار بجانب جبال سوالك برداشت و اعلیحضرت شاهزمان میدان کار زار را خالی از اغیار دیده عبد الله خان مختار الدوله الکوزائی را بحکومت کشمیر مأمور فرمود و ایالت لاهور را بدستوریکه بود با احمد خان و اكذاشته قوت استخلاص ولایت محكومة نواب غلام محمد خان را از چنگ فرنگ در بازوی خود ندیده بکابل مراجعت نمود و پس از رسیدن در کابل از عرایض شهزاده قیصر وزمانخان بگوش داد نیوشش رسید که شهزاده محمود با مداد و كمك اعلیحضرت فتحعلی شاه روی بتسخیر بـوی هـرات نهاده و ایشان بافواج مقيمه هرات بعزم مدافعه از شهر بیرون شده اند ذكر سرگذشت اعلیحضرت شاهزمان از سنه ۱۲۱۲ تا آخر سلطنتش (ذکر توجه اعلیحضرت شاهزمان) (بجانب هرات بعزم دفع شهزاده محمود) مفصل این مجمل اینکه چون شهزاده محمود بقراریکه مرقوم کشت وارد مشهد مقدس شد عرض پرداز پایه سریر سلطنت شاه ایران کشته بر وفق بیان صاحب روضة الصفای ناصری التماس شرفیابی بارگاه اعلیحضرت فتحعلی شاه نمود و عرضش منظور کردیده اسمعیل آقای مکری بساول دربار خاص وی مأمور و حکام اصفهان و کاشان ذکر توجه اعلیحضرت شاهزمان بجانب هرات