Page 251

(٢٤٤) ( جلد دوم ) ( ذکر وقائع عهد امارت اعلیحضرت امیر کبیر ) ( سراج التواریخ ) دومتر افزوده گاه در اطراف اردو محافظت وپاسبانی کاشت و آنگاه که سواران محافظ در اطراف اردو پراکنده شدند سه هزار سوار که سردار سلطان احمد خان بعزم شبیخون بسالاری سردار محمدیوسف خان نوادهٔ وزیر فتح خان مرحوم که وزیر ومشیرش بود و محمد اکرم خان بن عبدالله خان شهید اچکزائی وسرفراز خان اسحق زائی از هرات بیرون فرستاده بود وایشان درموضع کاه دانک واقع قرب اسفزار قرار داشتند با سردار محمد علی خان بن سردار سعید محمد خان و عصمت الله خان جبار خیل غلجائی که با پانصد سوار از تبعهٔ خود ایشان مأمور حفاظت نواحی کاه دانک شده بودند درشب دوچار کشته پارهٔ گرفتار کارزار شدند و نیما دست تاراج بخرمهائی که در صحرا بود دراز کرده تاراج نمودند وعصمت الله خان با سوارانش نجاتی را که ایستاده بود باخیمه و اسبابش تمام فرو گذاشته از بیم جان روی بدیگر سوی نهاد که از حملهٔ دشمن برکنار شود و در چنین حالت دوتن از همراهانش تفنك بجانب هرویان کشاد داده ازقضا کلولهٔ یکی بسردار محمد یوسف خان بن سردار محمد قلیخان ودیگری به محمد اکرم خان بن عبدالله خان رسیده هردو تن سالار ازپا در آمدند وسواران ایشان در تاریکی شب نعش هردورا برداشته بی نیل مرام رو بهرات نهادند و باین خسته وغفان گسسته داخل هرات شدند وامیرکبیر تهیهٔ علوفه نموده روز ششم از اسفزار رایات منصوره را شقه کشا فرموده در منزل مغلان فرود آمد وازآنجا در منزل ادرس کن وازآنجا برود گز وارد گشته فروکش کرد وازین منزل سردار میرافضل خان باز احسان امیر کبیر را فراموش کرده با بعض دیگر از سرداران که نسبت بسردار شیر علیخان بدل حسد و عداوت داشتند یکجهت شده روی دل از امیر کبیر برتافت واز هميك سرداران مخالف نامهٔ اتحاد برای سردار سلطان احمد خان حاصل کرده درهرات نزد او ازراه خفا فرستاد و همچنین وثیقهٔ نامهٔ ازایشان گرفته ازراه فرار درهرات رفت وسردار سلطان احمد خان را با مردم شهرهرات از مکتوبات سرداران که باخود برده بود قوی دل ساخته اطمینان خاطر داد که اکثر بزرگان لشکر ازامیرکبیر بیزارند و باهم و باین یار ومددکار خلاصه ایشان را گفته سفته چنان پایدار و استوار ساخت که باهم قرار دادند و سوگند درمیان نهادند که تا جان در تن ورمق در بدن داشته باشند همت ومدافعت نکارند و دست ازمحاربت بازندارند وامیر کبیر از گرفتن اوهیچ درخاطر راه نداده رو جانب منزل شاه بید نهاد و از انجا وارد منزل میر داؤد واقع هشت گروهی هرات گردیده درینجا قراول سپاه سردار شهنواز خان وسردار سکندر خان و سردار محمد عمرخان پسران و برادرزاده‌داران سلطان احمدخان که با لشکر شایان بعزم مدافعه از هرات بیرون شده بودند با قراولان سپاه امیر کبیر دوچار و کرضار پیکار کشته قنبر علیخان و چند تن دیگر از هرویان مقتول و بعضی مجروح گردیده و چند راس اسب نیز بدست قراولان امیر کبیر افتاده آخر الامر پشت بجنگ داده رو بگریز نهادند و بالشکری که در عقب بود پیوستند و روز را بنوعی بشب رسانیدند که بمسافت سپاه سرداران هرات با پیش نهاده سپاهی خویش را باشکر امیر کبیر نشان داده از ضرب توپ پراکنده میشدند و پس می نشستند تا که روز بیکاه کشته هریکی از هردو سپاه بجای خویش شده شب را بپاس و هراس روز رسانیدند و بامدادان امیر کبیر سردار شیر علیخان فرزند ارجمندش را با جمعی از فوج پیش رو لشکر قرار داده سردار محمد امین خان برادر اعیانی اورا با گروهی از سپاه و چندضرب توپ جانب دست راست و سردار یحیی خان وسردار فتح محمد خان وسردار شمس الدین خان را با پارهٔ از دلیران طرف چپ امر راه پیمودن کرد و خودش سوار پیل شده بابنه و اغروق و توپخانه و افواج پیاده در قلبگاه جای گزید وسردار محمد شریف خان را با بقیهٔ لشکر بساقهٔ موضع رفتن مقرر کرده راه بر گرفت وسواران هراتی که دوازده هزار مرد پیکار بودند تاب گلولهٔ اتواب سردار شیر علیخان را که از پیش روجانب ایشان می افکند نیاورده دو حصه شدند مناصفه در تحت رایت سردار شهنواز خان جای گزیده در یکطرف ونصف دیگر باسردار سکندر خان وسردار محمد عمر خان بدیگر جانب خزیدند ودرین حال آیشيك آقاسی شیردل خان وشاه پسند خان وقادر خان ومیر آخور قاسم خان وغیره خوانین رکاب چون غلام علیخان هزاره وحبیب الله خان وامیر محمد خان وفتح محمد خان پسران خاشیرین خان جوانشیر وحسین خان شاهی سوند که حاضر رکاب سعادت انتساب