Page 151

( ١٤٤ ) ( جلد اول ) ( ذكر سلطنت دويمى شاه شجاع و امارت امير كبير ) ( سراج التواريخ ) بصیرت هیچۀ تماشا انداخت و در بتوقت مستر مکنیل وزیر مختار دولت انگلیس که بقرارۀ کر صاحب ناسخ التواریخ بخلاف ذكر ثقات هرات که از پیش ذکر ورود اوهمرکاب شاه ایران مرقوم گشت چندی متوقف طهران بوده هر قدر که توانست بکار داران دولت انگلیس شکایت نوشت و ایشان را از حال در اندر هندوستان خوف و بیم داد چنانچه دولت موصوفه شاه شجاع الملك را پیش رو مرادات خویش ساخته جانب افغانستان تاختند ومستر مكنیل روزسیزدهم ماه ذی الحجه سال گذشته از طهران راه هرات برگرفت و از قفای او سیمونیچ وزیرمختار دولت روس در روز بیست و چهارم ماه مذکور روی بسوی هرات نهاد و پس از روز نوروز یکهزئیل که در روز پنجم محرم سنه هزار و دوصد و پنجاه و پنج بود مستر مکنیل وارد هرات شده در روز بعد از ورود او وزیر مختار دولت روس داخل اردوی شاه ایران گشت و مستر مکنیل شرفیاب بار گردیده التماس نمود که بشهر در شده شهزاده کامران را از راه اطاعت پیش آردو شاهش اجازت داده چون داخل شهر شد بخود اندیشید که هنوز هرات بتصرف شاه ایران در نیامده و امیر عبالله اعجاب پذیرفته است با این همه محتمل که امیر دوست محمدخان و سرداران پشاور باران متفق وهمداستان گردیده وقلعه هرات نیز مسخر و مفتوح شده ارائیان و افغانان یکدل ویکجهت شوند و از سمنی مردم اسلام کشور هند نیز از در اتحاد ملت پذیرای اطاعت ایشان گردند انوقت دولت انگلیس را زبون واز کشور هند بیرون خواهند کرد پس دل بران نهاد که شاه ایران را بهر حیله که باشد بی فتح هرات مراجعت دهد چنانچه شهزاده کامران را که مهیایست بقرار گفته اش متمایل(۱) ساخته با خود نزد محمد شاه میبرد مژده امداد از دولت انگلیس داده گفت که لشکر دولت بریطانیه باشاه شجاع از شگار پور جانب قندهار رهسپار است که فردا بکام وارد آن دیار خواهند شد و همچنین شهزاده محمد تیمور بالشکری گران راه پشاور جانب کابل ره نورد است میباید که چند روز خودداری کرده استواری و در قلعه داری پایداری نموده زد شاه ایران نشوی و شهزاده کامران ازین نوید و گفتار اوقوی دل و استوار شده و مسترمکنیل از شهر بالشکر گاه شاه قاجار معاودت کرده بشاه بیان نمود که هرچند شهزاده کامران رایم و امیدوارم فتده پذیرانگشت و هرگز از حصار هرات بیرون نشود و قبول اطاعت نکند و محمد شاه ازین اظهار او بر آشفته محاصره را سخت ترهر مود و نیز امر کرد که آلات و ادوات حسیله را از لشکریان بر گرفته چند ضرب توپ قلعه کوب که کوهت سراهق در اندرون آنها بآسانی در میتوان شد بریختند و در خور ابواب گلوله بروی کارآ ورده در سه جا قرار گه برای آنها بیا راسته بواسطۀ جر ثقیل اتواب را بدان مواضع برآوردند و بروج و باره شهر را هدف گلوله توپ ساخته شور و آشوب بشهر در اندختند تا که در اوائل ماه صفر سنه هزار و دو ویست و پنجاه و پنج هجری مطابق ايام ورود شاه شجاع در قندهار کار بر قلعه کیان بغایت دشوار گشته همگنان در نزد وزیر یار محمد خان انجمن شده التماس کردند که قوتی بقدر لایموتی بدیشان دهد که قوت بر مقاتلت حاصل آرد و یا رخصت بیرون شدن نماید تا اگر اسیر و دستگیر عساکر شاه ایران شوند هم زبانی بیایند و جان بسلامت برند و وزیر یار محمد خان از سبب آنکه ناچار شده بود اجازت بیرون شدن داده بعرصۀ چهار روز دوازده هزار نفر از مردوزن و پسر و دختر از شدت جوع بیرون شده بلشکر گاه شاه ایران در آمدند و نان و آبی یافته مامور باقامه مشهد و نواحی آن گشتند و در خلال این احوال حاجی خان امیر بهادر چنك كه سابق زنخدار کشته بود از کثرت نوشیدن شراب مست و از حال سیاه بخبر شده دو فوج شقاقی که در تحت لوای او بودند با هم براه شقاق و نفاق پیش گرفتند و با جمعی از دلیران افغان باب موانست و مصاحبت گشودند و افغانان با آنکه از رسم می گساری عاری بودند با ایشان هم پیاله و مشغول لهو و ملاعبه شدند و با وجود مجالست و مصاحبت شبی با هم قرار دادند که بمی در بزم شراب با ایرانیان می گسار شده بهم دیگر شبیخون زده صفحه خاک را از لوث وجود آن بباکان شراب خوار پاك سازند و ازین اندیشه و قرار داد با صواب یکصد و پنجاه تن از فوج شقاقی را سر بریده یك ضرب توپ ایشان را با خود بشهر درآوردند و در اثنای این معاملات وزیر یار محمد خان بمورد عتاب شهزاده کامران شده مقهور گشت که تاچند و تاکمی مملکت را خراب ساخته مردم سکنه شهر را در اضطراب اندازی صواب آنست که با شاه ایران امری را از در صلح بیان آریم و وزیر یار محمد خان زبان بضراعت پاسخ گفت که نخست کسی را نزد شاه ایران فرستاده اطمینان خاطر حاصل نما تیم بعد از راه مصالحه در لشکر گاه رفته باو طرح معاهده اندازیم (۱) متمایل ساخته یعنی او را میل خاطر داده