Page 1113

( ۱۰۸۳ ) ( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلحضرت امیر عبدالرحمن خان ) ( سراج التواریخ ) میثاق معروف آفاق است نقض معاهده کرده مکافاة خویشتن بیای برد و از بیجاست که یکی از دانایان گفته (۱) پای افروزی پای خطاب است و معنی آن چنین است که وفا جستن تو از دشمن مثل شمع عادت خانه خود را از چراغ گشت افروز شدن است و این جمع ضدین و محال است وفا مجوی زدشمن که پرتوی ندهد چو شمع صومعه افروزی (۱) از چراغ کنشت ورئیس این جزیره عبدالقادر نامی بود که راه کتمانی از سم در ایون جانب دمشق بر گرفته در آنجا اقامت گزید خلاصه بساعت چهار از بامداد روز جمعه بیست و یکم ذیقعده در حالیکه جهاز شهزاده هنوز در بحر ابیض جاده پیما بود آب دریا از تموج وتلاطم واضطراب باز ایستاد والجزیره در مابین مراکش وتونس اتفاق افتاده و قسمتی از ماری تیۀ قدیمست به در وقت استیلای جولیوس سیزر ضمیمۀ ولایت رو میشد و آنرا ماری تنیه سیزرین سیس نامید وجمعیت آن سی وپنج لك نفس است وجانب شمال آن بحر مداترین یعنی بحرابیض وطرف جنوبش کریت دزرت یعنی بیابان کور است که صحراش گویند وطول اینولایت از مشرق تا مغرب تخمیناً مجصد و شصت میل است وسلسله جبال اینولایت که در عرب جبل اطلسیه و بانگلیسی دنت اله میگویند بسلسله جبال اطلس منتهی میشود وبسبب ارتفاع بعض قلل آن مدت نه ماه و برخی تمام سال زیر برف مستور است و کوه اطلس که ازسلسله جبال افریقاست بطول ممالك بر براز ساحل اتلنتيك تا حدود مصر امتداد دارد و فزونتر از دوهزار میل امتداد سلسله این کوه است و جارس حکیم شهنشاه جرمنی هر قدر جد وجهد کرد و خواست که الجزیره را ملك شود نتوانست و همچنان دولت ( اسپانیا ) سالها لشکر بتسخیر آن گماشت کامیاب نگشت و در ینولایت چندین قصبه کوچکست و از جمله بلده الجزير پایتخت آنست که تمام ولایت بنام آن الجزیره خوانده میشود و معلوم میشود که این شهر همان شهر قدیم ( ایکو سیومست ) که اعرابش الجزیره میخوانند وسواد این شهر در دامنه کوهی بکنار دریا واقعست وخانهای آنبار تماع مؤرب (۲) کوه بالای یکدیگر اتفاق افتاده واز دریا که جانب عمارات آن دیده شود خیلی باشکوه بنظر می آید الغرض جهاز پرشکوه واعتبار شهزاده بساعت سه پس از نصف النهار روز شنبه بیست و دوم ذیقعده در مقابل جبل الطارق که اهل اروبا جبرالتارش میخوانند رسید و این کوه جانب جنوب مملکت مراکش و اسپانیا واقع وقلل شامیه آن هزار و سه صد فت بلند است و در سال هزار و هفتصد وچهار مسیحی مطابق هزار یکصد و بیست و دوی هجری دولت انگلیس جبل الطارق را بقهر وقسر از دست دولت اسپانیا کشیده متصرف شد و دولتین اسپانیا و فرانس در سال هزار و یکصد و سی وشش هجری مطابق هزار و هفتصد و بیست و دوی میلادی بعزم استرداد آن جیش بجنبش آورده بی نیل مقصود باز گشتند و دولت انگلیس از حزم و احتیاط در استحکام این کوه پرداختند تا که سه صد ضرب توپ بزرك و شش هزار مرد پیکار در قلعه واقع آنجا باده ساله علوفه آماده ساختند و جبل الطارق که جانب جنوب مراکش واقعست ومراکش مملکت سلطنت مغرب است که در وقت سید عبدالعزیز نامی زمام مهام سلطنت آنجارا بکف کفایت داشت وتعداد نفوس این مملکت از ده تاسه کرور نفس بحساب میآید ومالياتش به پنجاه لك پوند میرسد منبع القصه بندر سیوته که در مقابل جبل الطارق واقعست و بسیار محکم است و از پخا تا لندن یکهزار و دویست و نود و نه میل مسافت است من المناسب چون نام جبل الطارق در میان لازم بود که شرحی از فتوحات اولیه اسلام را که در آنحدود حاصل بود بقم تأسف درین تاریخ نگارده دشناید که حسرت را بواسطه اتفاق اکبر خدا بخواهد از آئین قلوب اهل اسلام نزد ایدو آن اینست که ابو عبدالرحمن موسى بن نصير اللخمی صاحب فتح اندلس که از تابعین و یکی از شجعان و اسخیا واتقیای آنزمان بود و در هیچ لشکری هزیمت نیافت و خداوند فتح و ظفر را قرین رکاب و عنان او کرده بود وپدرش نصیر در خدمت حضرت معاویه (ض) رتبه و مقام عالی داشت و لیکن در جنگ صفین از لشکر معاویه (ض) تقاعد ورزیده مسئول گشت که سبب تقاعد چیست گفت بشکر نعمت تو نمی توانم کفران نعمت منعم حقیقی کنم وحضرت معاویه سکوت کرده او را هیچ نگفت و زمانیکه خلافت بولید بن عبدالملک رسید بموجود عبدالله بن مروان که حکمران مصر بود نوشت که موسى بن نصیر را بافریقا گسیل کن چنانچه موسی در سنه هشتاد ونه هجری مطابق هفتصد (۲) مؤرب یعنی کج شد