Page 61

-٢١٤- در آسیای جنوبی بوده که مدتی با انصراف روس و ایران از هرات شکل جدی خود را برای انگلیسها از دست داده و بعد از سال ١٨٦٧ ع (١٢٨٤ ه ق) دو باره جلب توجه دولت مزبور را نمود. در همین سنه وقتیکه امیر شیر علیخان در هرات بود قراریکه بیان کردیم حکومت هند از این قسمت پریشان شده و از ترس آنکه مبادا امیر موصوف پس از ناکامی های متواتر برای احراز کامیابی دست بدا من ایران و روس بزند، امیر موصوف را تهدید کرد که اگر چنانچه جانب ایران تمایلی نشان بدهد دولت برطانیه قرار داد خود را با او لغو و با مخالفینش امداد علنی و عملی خواهد کرد تا حکمرانی او راحتی در هرات هم خاتمه بدهد ( در اینجا این نکته قابل دقت است که با وجود اینکه برطانیه در اثر اصرار و ابرام دورو دراز امیر دوست محمد خان بالاخره در سال آخر سلطنت او به الحاق هرات به سلطنت مرکزی افغانستان موافقه کرده بود لیکن بازهم آرزوی قلبی حکومت موصوف این بود که هرات یک حکومت جداگانه داشته سرنوشت علیحده را مطابق مأمول برطانیه تعقیب نماید. و از همین حیث بود که در حالیکه امیر محمد افضل خان و امیر محمد اعظم خان را پادشاه کابل و سائر نقاط افغانستان تسلیم میکرد - امیر شیر علیخان را هم در هرات بحیث حکمران «بالفعل» شناخته و با او نیز روابط و قرار دادی داشته است). بهر حال ازین تاریخ حکومت هند نسبت به تجدید تحریکات روس و ایران بار دیگر به خوف افتاده و در اواخر سال ١٨٦٧ ع (١٢٨٤هـ ق) لارد لارنس حاکم اعلای هندوستان توجه حکومت برطانیه را بسوی پیشروی روس باستقامت هند جلب کرد. لیکن سر ستیفرد نارث کوث وزیر امور هند ( در کابینهء انگلستان) بتاریخ ٢٦ دسمبر سال مزبور جواب داد که درین نقطه حکومت برطانیه هیچیک دلیل اندیشه یا رقابت را احساس نمیکند بلکه پیشرفت روسیه را در جنوب آسیا یک امر طبیعی میداند، اما با وجود این اطمینان صریح بازهم حکومت هند که مسئولیت منطقوی مهم دارد ازینطرف خاطر خود را جمع نساخته بلکه بفکر می افتد تا در مورد حکمرانان افغانستان سیاست سابق خود را که هر قسم احتمالات از آن انتظار میرود – ترك و یک سیاست واضح را کارفرما شده مرکزیت حکومت و تقویت آنرا نصب العین خود قرار دهد - چنانچه برای این منظور جلوس ثانی امیر شیر علیخان و از بین رفتن رقبای او زمینه را آماده تر ساخته و همان است که به مجرد مراجعهء امیر موصوف که تنها سلطنت خویش را به دولت برطانیه با دوام دوستی سابق ابلاغ میداشت لارد لارنس برخلاف دفعه قبل ، خودش برای دراز کردن دست دوستی وعرضهء امداد به امیر موصوف سبقت میورزد و در مکتوب خود علاوه میکند که نه تنها برای دوام دوستی سابق آرزومند است بلکه میخواهد سلطنت افغانستان را حتی المقدور تقویه نماید و سپس برای اثبات این نظریهء خویش اسلحه و پول نقد که طرف احتیاج امیر بود خود سرانه ارسال میدارد و در زمانیکه امیر در قبول آن نظر باینکه چنین تغییر سیاست را اصلا منتظر نیست و آنرا بکدام اوضاع تازه حمل مینماید تعلل بخرج میدهد حاکم اعلای جدید که عوض لارد لارنس بهند میرسد ولارد مایو میباشد قدم دیگری برای جلب امیر گذاشته او را دعوت آمدن بهند بحیث مهمان دولت برطانیه میدهد و مینویسد که تمام مسائل مربوط به مملکتین درین ملاقات بین او که نماینده «ملکه» برطانیه