Page 110

(٩٥) مذکور موفق شدند که ذکر آن خالی از دلچسپی نیست و اينك به بقیه مقاله موسیو شلوم برژه مراجعه میکنم : « از روی پاره ملاحظاتی که حین جریان حفريات بعمل آمد واضح شد که بنای عالی مسجد جامع لشکرگاه يك دفعه طوری خراب شده است که تجدید تعمیر آن بکلی سر از نو صورت گرفته است. بجای فیل پایه های اصلی فیل پایه های عادی ساخته اند و حتی اگر از پایه های قدیم بقایایی مانده بود روی آنرا با اضلاع و سطوح مربع پوشانیده اند، عوض گنبد بزرگ اصلی گنبد كوچك وعوض محراب ، محراب جديدی وضع کرده اند. بدین صورت مسجد جامع بعد از خرابی بار دیگر آباد شده و مورد استعمال یافته و بعد بار دیگر بکلی ویران شده و متروك بدست عوامل طبیعی مانده است . مطالعه چنین بنایی اشکال زیاد ندارد . اگر در عالم خیال ملحقات جدید و آبادی های تازه ساخت آن برداشته شود عمارت قديمه با شكل وقيافه اصلی آن هویدا خواهد شد . این تخیل اگر جامه عمل بخود بگیرد باز اشکالی پیش نمیشود زیرا میان طرز اسلوب آبادی اولیه و جدید، میان مصالح تعمیر درین دو دوره آنقدر فرق بارز است که اشتباهی ابداً رخ نمیدهد . موضوع دیگری که حالا جلب نظر میکند و بصورت سوال در خاطر میگذرد تعین تاریخ تعمیر مسجد جامع و تاریخ مرمت کاری آنست. البته حفريات درین زمینه کدام دستاویز قطعی به ما نداده ولی چون از احتمال بعید مینماید که قصر لشکری بازار در عصر سلطنت محمود (٤٢١-٣٨٨ مطابق ١٠٣٠-٩٩٨) و مسعود (٤٣٢-٤٢١ هـ مطابق ١٠٤١-١٠٣٠م) مسجد جامع نداشته باشد من شخصاً به این عقیده هستم که مسجد مذکور