Page 69

– نادره – از اهل اندر جان بوده و در اوایل قرن سیزدهم میزیست. شوهر او امیر عمر خان ولایت خوقند را به عهده داشت و در سنه ١٢٣٧ هجری قمری وفات نموده (١). این شاعره در زبان فارسی و ترکی شعر میگفت و گویند دیوان مکملی دارد که تا حالا بچاپ نرسیده شوهر او هم گاه گاهی شعر میسرود و هر دو با هم مشاعره مینمودند ولی متأسفانه نمونه‌ای از اشعار او بدست نیست. – رشحه – رشحه تخلص بیگم بنت هاتف کاشانی است و بعضی گویند پدر او هاتف اصفهانی نام داشت و از اهل اصفهان بوده است (٢). بیگم با میرزا علی اکبر نظیری ازدواج نمود و از او پسری داشت که نامش میرزا احمد بود و چون قریحه شعر گوئی داشت (کشته) تخلص مینمود. طوریکه پدر، شوهر و پسر بیگم همه شاعر بودند خودش نیز شاعره خوبی بود و اکثراً دختران و زنان فتح علی شاه قاجار را مدح میکرد گویند رشحه دیوان مفصلی داشت ولی از آن جمله تنها در حدود صد بیت که محمود قاجار آنرا در تذکرهٔ (نقل مجلس) خود ضبط و ثبت نموده، باقی مانده غزل و اشعار ذیل از آن جمله است :– چه شود اگر که بری ز دل همه دردهای نهانیم بکرشمه‌های نهانی و به تفقدات زبانیم نه بناز تکیه زند گلی نه بناله داشده بلبلی تو اگر بطرف چمن دمی بشینی و بنشانیم ز غم تو خون دل ناتوان ز جفایت رفته از تن توان بلب است جان و تو هر زمان ستمی ز نو برسانیم ز سحاب لطف تو گر نمی برسد بنخل امید من نه طمع زابر بهاری و نه زیان ز باد خزانیم بودم چون رشحه دل غمین الم فراق تو در کمین نشوی بدردو الم قرین گر ازین الم برهانیم جدا از زلف و رخسار تو جان دادم بناکامی نخرم از تو در صبحی نه دلشاد از تو در شامی ندارم غم ز قرب مدعی رشحه که در کویش کنون قربی که هست او را مرا هم بود ایامی دل رفت ز خون دیده ما را پیداست برخ از آن علامت میتپد از شوق دل در سینه ام گوئی که باز تیر دلداری بدل ز ابرو کمانی میرسد بقصد صید تو چون رشحه دیده مش گفتم کس ندیده شکار مگس کند شهباز اشکم زمجر روی تو هر روز تا سمك آهم ز دست خوی تو هر شام تا سماك (١) نمونهٔ ادبیات تاجیک (جمع کننده صدر الدین عینی). (٢) مقالهٔ آقای ایرج افشار در شمارهٔ ٢٠ سال دوم مجلهٔ جهان نو.