Page 70

(٤٥) جمله اخیر (استرابو) را تائید و تکرار نموده میگوید که آریانا بعضی حصص فارس و مدیا و مناطق شمال باختر وسغدیان را دربر میگرفت. مشارالیه مخصوصاً این نکته را خاطر نشان میکند که بکتریا تا قسمت عمدۀ آریانا بشمار میرفت چنانچه بزبان ادبی تر میگوید که ( باختر مروارید آریانا است) پس بدون اینکه اینجا به تفصیل نظریات نویسندگان اروپائی پرداخته شود با معلوماتیکه از نویسندگان كلاسيك یونان و لاتین به ما رسیده میتوان گفت: از زمانیکه مورخین و جغرافیه نگاران مذکور به کشور ما تماس پیدا کردند یعنی سه چهار قرن پیش و یکی دو قرن بعد از عهد مسیح سرحدات آریانا نزد باشندگان آن كاملا مشخص وحدود معین داشت به این ترتیب که سرحدات شرقی و جنوبی آن طبیعی معین بود . شرق آنرا از كلكت تا اوقیانوس هند روداندوس (سند) معین میکرد و سمت جنوبی آن را اوقیانوس بزرگ یا بحیره هند محدود ساخته بوده چون بکتریا تا قسمت عمدۀ آریانا و مروارید این کشور زیبا خوانده شده نه تنها جزء لاینجزای آن بلکه بهترین ولایت ومرکز آن شمرده میشد ( سغد یا نا که همیشه در ادوار باستانی ضمیمه و جزء باختر محسوب می شد قرار شهادت مورخین كلاسيك یونان ولاتین داخل آریانا بود پس سرحد شمالی آن عبارت از (سرداریا) یارودسیحون بود میماند قسمت چهارم یعنی غرب و آنرا خطی معین میکرد که کرمان و پارتیا را به آریانا مربوط میساخت و مدیا و فارس را بطرف غرب میگذاشت به این ترتیب حدود آریانا از نقطۀ نظر اوستا و مورخین كلاسيك ومعتبر یونان طوری بود که شرح یافت (درفصل آینده ولایات و قطعات خاک آریانا از نقطۀ نظر اوستا شرح داده شده است.