Page 57

( ۳۲ ) تشابه زبان : درین شبه ئی نیست که آریا ها عموماً از هند گرفته تا منتهی الیه غربی اروپا منتشر شده اند و زبان های آنها بهم شباهت دارد، معذالك در ميان تمام السنه اقوام هند و آروپائی زبان سنسکریت و زند كمتر از يکد یگر فرق کرده وبیشتر بهم شباهت دارند و محض از لحاظ تشابه زیاد آنها گفته میتوانیم که مرکز حیات و مهاجرت آریائی نقطه بوده که این دو زبان در انجا حرف زده میشد اینجا فوراً سوالی در میان می آید که این نقطه کجاست؟ جواب سول خیلی اسان وبدون اقامه دلايل گفته میتوانیم که عبارت از حوزه اکوس « باختر » میباشد وبدنشا سان عموماً به این معترف اند که قسمت قدیم سرودویدی در غرب «سندهو» در« کاپيسا » وديگر نقاط آريانا به ميان آمده و قرار اشارۀ این سرود ها . سرودهای قدیم تری هم بوده که پیش از عصر مهاجرت در کانون حیات آریائی سروده شده است . غیر از باختر هیچ نقطه ئی بين هند و فارس صلاحیت چنین مقامی را ندارد زیرا بامطالعهٔ دقیقی که در متن سرود ويد واوستا از نقطهٔ نظر زبان و ادب وجغرافیه و توپو گرافی محلی وغیره بعمل آمده ثابت شده است که باختر مرکز زبان سانسكریت وزند « ۱ » است وبعد از انتشار آریائی ها ازين نقطه به دو طرفه هندوکش تمام آریانا حیثيت کانون بزرگ این دو زبان را پیدا کرده است . تشابه بین زبان سانسکریت و زند ازيك ودوصدهزار كلمه گذشته، باجزئی تغیری درصوت کلمات که آنهم قانون معینی دارد فقره های کامل يك زبان ، زبان دیگر میشود و این امر ، طبیعی حکم میکند که دو لهجه (۱) «زبان زند همان زبان اوستا است و ازین جهت بعضی ها انرا « اوستائی » ، برخی « باختری » گویند . دار مستتر مرکز انبساط این زبان را در جنوب هند وکش در حوزه اراكوزی « ارغنداب » قرار میدهد و نظريۀ او راجع به پشتو این است که یا از «زند» یا از زبانی که نزدیك به «زند» است منشعب شده .