Page 225

صفحه « ارمغان میمنه » ( ) ویسان بفرانس وجرمنی وهالیند هموار گردید، شهر قرطبه اندلس مرکز معارف وفنون بوده و ٣٠٠٠ مسجد و ٦٠٠٠٠ قصر عالی و ٧٠٠ حمام و ٨٠٠٠٠ دکان ودیگر هوتل ومسافر خانه‌ها وبیش از دومیلیون نفوس را دارا بوده است وکذا شهر غرناطه مدار دانش وهنر وپیشه وری گردیده وصد هزار جمعیت داشته ومحصلین اروپا در دانش گاهای قرطبه وغرناطه واشبیلیه وبلد غه شمولیت ورزیده دانشور ومعارف آگاه می‌شدند. در شهرهای اسلامی دارالفنونها ودانش گاها وشفاخانه‌ها که معالجه وپرستاری آنرا رایگان بود تاسیس یافته علم ومعارف ترقی روزافزون داشت. مدرسهٔ عالیهٔ نظامیه وعالیه مستنصریه درشهر بغداد وجامع ازهر درمصر و دارالعلوم عالی هرات ودانشگاهای سائر بلاد مشهورهٔ اسلامی ومؤسسات مدنیهٔ بغداد، شام، سمرقند، اندلس، قیروان، مصر، استنبول وبلخ درعالم نامدار وبینظیر بوده است. در علوم ودر ادبیات زنان ومردان همسری بلکه ادعای برتری داشتند وهزارها خوشنویس که پیشهٔ شان تحریر کتابها متدوله بوده است درهرات وجـود داشتند ومهندسی‌های دانـا وماهر اسلام بودند که رود خانه‌ها حفر وجاده‌ها تمدید نموده اقسام معدنیات را کشف کردند، معدن آهن خراسان، سرب ونقره کرمان ونفت جارجيا، نمك وكوگردشمالی ایران را بکار انداخته نتیجه‌های خوبی را بدست آوردند. در فارس ودر اهـواز نیشـکر فـراوان کاشـته مـی‌شـد. وازکشورهای اسـلامی مقدار زیادی قند، شکر ونفت، عطریات، ادویات کیمیاوی، در یوروپ ودر سائر ممالك فرستاده می‌شد و چرم اعلای مراکشی وصابون عراقی وکوگرد فارسی وبلور بصری و آبگینه حلبی و وکاغذ مصری پسندیدهٔ آفاق بوده است. ساعت و قطب نما وباروت ودریشی نسوزنی از اختراعات شان بوده واستاد ابوالحسن، دوربین را وریاضی دان نامور محمد ابن موسی اعشاریه را با الجبر و مثلثات کشف کرده اند سرمُرتب نقشهٔ دنیا سید ادریسی وسیاح حیرت انگیز شرق محمد ابن عبدالله وسياح افریقا ابن بطوطه وسرطبيب شفاخانهٔ بغداد ابوبکر محمد ابن ذکریا الراضی و كيميا دان شهیر جابرالکوفی وعالم نامی ریاضی وسرينا نل بكر ویت زمین محمد ابن موسی و دوبرادرش احمد وحسن ودانای کیفیت خسوف وكسوف ابن يونس واستاد هيئت البتانی وجراح ماهر ابوالقاسم زهراوی وهيئت فنيهٔ طب درقرطبه ابوعبدالله وابو عثمان جزار ومحمد بن سعيد وعبدالرحمن حيطان وعلمای زبردست تاریخ طبيعی جلجل، ابوداود سلیمان ومسلم ابن احمد، ابوالقاسم مرجيطی وجغرافیا دان بزرگ مسعودی وفيلسوف وطبيب نابغهٔ نامدار بوعلی سینا میباشند.