Page 199

١٦٨ مردی میمیرد از مال او قبل از تقسیم پیسه و پولی گرفته آنرا بفقراء و مساکین علماء به نام اسقاط صلوٰة میدهند. علم علماء اهالی شهر ها و دهات به سوی تحصیل علم میلان خوبی دارند ، علوم ادبی از قبیل صرف و نحو، معانی، بیان ، بدیع ، و از علوم شرعیه اصول ، تفسیر ، حدیث ، و از علوم عقلیه منطق ، فلسفه ، حساب هیئت هندسه میاموزند و بعضی طلبه طب را نیز بران می افزایند برخی از اهالی دهات به تحصیل فقه محض بدون تحصیل عربیت اکتفاء می نمایند و عوام ایشان تا زمان اکمال تحصیل کفالت ارزاق طلبه را بذمهٔ خود می گیرند هر خانه حصه از ماحضر خود را از طرف صبح و شام برای ایشان جدای می کنند طلبهٔ خرد سال به خانه ها میگردند و حصه معینهٔ طلبه را فراهم می نمایند در بعض حصص مملکت اگر حصه طلبه از بی پروائی موکل در خانه ها بماند صرف نمودن آن را جائز نمیدانند. نفوذ علماء در بلاد افغانی شئونات علماء بس بزرگ است سلطهٔ تامهٔ روحانی و نفوذ کاملی در اهالی دارند ، تا بحد یکه اکابر قوم و بزرگان مملکت و امراء از ایشان می می ترسند زیرا دل های عوام بدست ایشان است چون اراده کنند اقوام را به مخالفت هر امیر یکه بخواهند بر انگیزانیده می توانند اکثر یه ایشان از ملاقات امراء خود داری می نمایند با وجودیکه هدایای مردم را می پذیرند از تحف امراء خود داری می نمایند و از دیدار رجال حکومت استکبارا پرهیز می کنند واگر حاكم يك منطقه بدیدن ایشان بیاید از طرف ایشان بدیدن حاکم فروتنی به عمل نمی آید به سبب این سلطه چنان مضراتی از ایشان سر می زند که به عقل و شرع برابر نمی آید زیرا ایشان وقتیکه خلاف خواهشات خود را از مردم به بینند به فسق