Page 21

− ١٦ − و بر علاوه خواهی او را بر من ترجیح هم دهی . دعوی و ادله متعارضه خصمین را در قوه وضعف مساوی یافتم قوه فکر از حرکت باز ماند و نتوانست باطراف قضیه تعمق وصحت و سقم دلائل هر دو را بسنجد بر حقانیت یکی و بطلان دیگری حکم نماید قوه تمیز که کشف حقایق از وظائف او ست مرا متحیر دریافته گفت :− قاعده کلی است که اجتماع و ارتفاع نقیضین محال است پس اگر در مقدمات خصمین و کیفیت ترتیب هر يك اندك تأمل کنی فوراً بر صدق دعوی یکی و کذب دیگری بر میخوری . اینقدر هست دلائلی که هر يك بر حریت خودش اقامه نموده وقتیکه تحلیل کنیم می بینیم رجعش بغم وسرور دنیوی میشود از انجا که این دار ابتلابی ثبات ومحل حوادث است البته غم و سرورش هم گذرنده و بی ثبات میباشد و چون ابنای بشر ادعا دارند که در اصل فطرت همه حر و آزاد آفریده شده اند صفت حریت مقتضی است که نه در بند غم و نه بنده سرور باشند بلکه از ربقه تعلق و دلبستگی جمیع نوش و نیش ، عزت و ذلت ،