Page 915

فتوحات اسلامی جلد ثانی (۳۲۲) در سیرت حضرت ابا بکر صدیق رضی اللہ تعالیٰ عنہ صدیق رضی اللہ تعالیٰ عنہ وامیہ بن خلف نازل گردیدہ است امیہ بن خلف بلال رضی اللہ عنہ را بجهت اسلام او در دلق اذیت و عذاب میکرد حضرت ابوبکر رضی اللہ عنہ او را خریدہ در راہ خدای تعالیٰ آزاد گردانید بعد حق تعالیٰ این سوره را در شان آن و امیہ بن خلف نازل گردانید قولہ تعالیٰ ان سعیکم شتیٰ یعنی سعی حضرت ابوبکر رضی اللہ تعالیٰ عنہ کہ بلال را خرید و آزاد کرد وسعی امیہ بن خلف کہ بلال رضی اللہ تعالیٰ عنہ را بجهت اسلام آوردن آن اذیت و تعذیب نمود از یکدیگر دورست بعضی را ثواب وکرامت و بعضی را عقاب وملامت مکافات میدهم این است فاما من اعطیٰ واتقیٰ وصدق بالحسنیٰ فسنیّسره للیسریٰ بدرستی ہرکہ داد مال خود را در راہ خدای تعالیٰ و پرہیزگاری کرد از شرک و کبائر وتصدیق کرد بقرآن و نبوت توفیق آسانی میدہم او را در راہی کہ سبب آسانی وراحت باشد در شان حضرت ابابکر صدیق است رضی اللہ تعالیٰ عنہ وامّا من بخل واستغنیٰ وکذّب بالحسنیٰ فسنیسّره للعسریٰ مراد امیہ بن خلف است ترجمہ و آن کس کہ بخیلی کرد ندادن مال در راہ خدای تعالیٰ یا در گفتن کلمہ و بی نیازی کرد و تکذیب کرد وعدۂ حق را بآسانی او را مشقت می اندازم و در آیات بعد ازین ہم امیہ بن خلف مراد است وسیجنّبها الاتقی الذی یوتی ماله یتزکّیٰ ترجمه و دور است که کناره دهم از آتش دوزخ پرہیزگار تری را که میدہد مال خود پاک میگرداند نفس خود را و حضرت ابا بکر صدیق رضی اللہ تعالیٰ عنہ مراد است وما لاحد عندہ من نعمة تجزیٰ الا ابتغاء وجه ربّه الاعلیٰ ونبود هیچ کس را در نزد ابوبکر رضی اللہ تعالیٰ عنہ نعمتی که مکافات شود لیکن در خرید بلال رضی اللہ تعالیٰ مراد کردن آن جوینده ی رضای پروردگار برتر خود را اراده داشت این آیت دلالت میکند بکمال خلوصیت ابی بکر رضی اللہ تعالیٰ عنہ ولہذا بعقب آن میفرماید ولسوف یرضیٰ یعنی بدور باشد کہ برخدا توالی و خوشنود گردد و است وعده ی بلند تر از همین و بعد از یہ بنت خداوند گوید و دیگر