Page 346

فتوحات اسلامی (٣٣٢) فائده ثانیه مشورت در احکام را از مسلمانان تعلیم گرفته دانستند که ملک باستبداد و عدم مشوره فاسد میشود بر آنخود احکام و قوانین تدوین نمودند که در امورات بآن رجوع میگردد کتب اسلامی را بسیار جمع کرده بزبان خود ترجمه کردند تا معانی آن بداسته آنچه دران صلاح ملک شان باشد اخذ نمایند مدارس بر آنتعلیم و فنون تاسیس نموده شناختند که ملک منتظم نمی شود مگر بهمین ها از مقالات بعضی مورخین شان که میگویند یکنفر شهری صلاحیت ندارد که شریعت از سلطان قوی تر میباشد مراد شان به شریعت چیزیست که بر آنحکام وسیاست ملک خود از قوعد عقلیه تاسیس نموده اند هرگاه این سخن در احکام عقلیه باشد پس چگونه نیابست وقتیکه مسلمانان به شریعت مطهر خود که ما سی ازان بوحی الهی شده مراجعه نمایند و بآن تمسک ورزند تا حکم سلطان تابع حکم شریعت شان باشد شانیست که شریعت از سلطان قوی تر است — نیز بعضی مورخین فرنگ گفته اند که علت انحطاط بنیا استقامت نمی سد مگر به احترام قوانین احکام موسسه بر عدالتها پنجه عدم احترام قوانین فشار جهت بنفریست در عالیه توحش گمان نشود که این استقامت به برکت قوانین عقلیه شان است بلکه آن مبنی برتجربه های عادی و حرکات اسباب دنیوی است اما شریعت مطهره از تمامی آنها قوی تر است زیرا که وحی الهی بروی الهیست که اتباع اعمال بر کتاب توکید میکند هرگاه آنها مخالفت قانون عقلیه را موجب انحطاط به بینند شکی نیست که مخالفت شریعت مطهره کار انحطاط را حاصل نموده عذاب اخرت را هم بعقب دارد بعضی مورخین شان گفته اند که حاصل سخن اینست که بسبب مخالطت اروپائیان بامسلمانان که در تمدن مقدم بودند ابتداتمدن اروپائیان گردید تتمیم کلام بدانکه اکثر مفسرین کلام شریف و بسیاری از مورخین گفته اند که سه نفر تمام دنیا را از مشرق تا مغرب مالک گردیده اند دو مسلمان و یک کافر— اما دو مسلمان یکی حضرت سلیمان و دود علیها السلام و یکی سکندر ذوالقرنین و کافر نمرودی که در زمان حضرت ابراهیم علی نبینا و علیه السلام بود— بعضی کافر چهارم را از یاد کرده اند که بخت النصر پادشاه بخت النصر تمام دیار را مالک نشد مگر ملکیتی وسیعی داشت بخت النصر کسی است که بیت المقدس را خراب کرد بنی اسرائیل را کشته مقداد هزار را از ایشان اسیر کرد زیرا که در بنی اسرائیل عصیان و مخالفت بسیار شد حق تعا بخت النصر را برایشان مسلط گردانید بخت النصر