Page 1074

فتوحات اسلامی جلد ثانی (۴۸۱) حسن سیرت عمر رض نباشي ای ابوالحسن بہمین جہة است کہ علماء گفتہ اند مستحب است برطواف کنندہ کہ در حین استلام حجر بگوید اللهم ايمانا بك ووفاء بعهدك باین اشارہ میکنند باین میثاقی که آن سنگ فرو بردہ است حضرت عمر رضی اللہ عنہ گفت می ترسم کہ کثرت مقام بمکہ معظمہ ساقط کند هیبت بیت شریف را از دلہا مسلمین پس گفتند چون حج نمودید ای اهل یمن بیمن خود بروید وای اهل شام بشام خود بروید وای اهل عراق بعراق خود بروید واز هجویم قصد کردند بمنع مردم از کثرت طواف و گفتند می ترسم کہ اس شہرتہ مردمان باین خانہ وہیبت آن ساقط شود و فرمود عمر رضی اللہ عنہ قصد کردم کہ شہر ہا بنویسم از تارکین حج کہ استطاعت ہم دارند جزیہ بگیرند حضرت عمر رضی اللہ عنہ گفتند کہ رسول صلی اللہ علیہ وسلم هرگاہ کہ دستهای خود را بدعا بالا میکرد پس فرود نمی آورد تا انیکہ بروی خود میکشید وحضرت عمر رضی اللہ عنہ میگفتند ای مردم بر شما باد بعلم بیگیر یمها بمزید علم بہ اجر آنکہ از برای خداوند جل جلالہ روائی است کہ دوست دارد او را کسی طلب کند بایں از علم بغته آدند می پوشاند او را برد ا بخود پس چون گناہ کند ناسہ مرتبہ او را عتاب میکند تا رد ا خود را از وی نکشد وحضرت عمر رضی اللہ عنہ فرمودند کہ موت ہزار عابد صائم النہار و قائم اللیل سہل تر است در نزد من از موت عالمی کہ دانا باشد بحلال وحرام خداوند ونیز گفته کسی کہ جہتی سخنی بگوید و ا شخص بحرف او عمل کند پس ای مجردسے مثل مزد عمل کنندہ است ونیز فرمودند مخوف تر برای امت منافق علیم است کہ من از وی خایف ترم از ہر بلیہ گفتند آن کیست که همن نانق باشد و ہم علیم فرمودند آن علیم اللسان است و جاہل القلب والعمل ونیز فرمودند چون عالم بلغزد بلغزش او عالمی میلغزد ونیز فرمودند سہ چیز است کہ دین بآن منهدم میشود یکی از ان سہ ذلت عالم است حضرت عمر رضی اللہ عنہ از حذیفہ بن یمان رضی اللہ عنہ سوال میکرد کہ آیا در من چیزی از نفاق هست حضرت حذیفہ رضی اللہ عنہ استبعاد میکرد و میگفت کہ نیست چون بجنازہ خواندہ میشد می دید کہ حضرت حذیفہ رضی اللہ عنہ ہم حاضر شدہ اند یا نہ اگر یشان حاضر میبودند برآن میت ناز میخواندند وگرنہ نمیخواندند و حضرت حذیفہ رضی اللہ عنہ