Page 660

صفحه (٥٠) سال اول ـ مجله کابل شماره (١٠) گند هارا بدست داد . بیلو یکوقتی گفته بود : ـ گندها را در قطعات مسکونه یوسف زی وخنك دارای مدنیت و ترقیات زاید الوصفی بوده ، خرابهای بسی شهر ها ومعابد قدیم را داراست ، بنوعیکه شاهدان خاموش ترقیات و معموریت قدیم و زنده گی سعادت مند انه اهالی آنجا شمرده میشود ، حفریات در اینجافن معماری ، ظرافت سنگتراشی قدیم را مکشوف داشت که آنهمه مربوط بقرنهای ۲ تا یازده عیسوی است ، حفریات خرابه های سولدیر ، شهر بهلول ، جمال گرهی ، اندازه نفوذ صنعت حجاری یونان را در صنایع وطنی روشن نمود ، ولی هنوز عشر تخت دابهای مذکوره ( استوپه ها ) دست نخورده ، هکذا سوات ، باجور ، بنیر ، مملو از یادگارهای سردوسا کت قدیم است ، خرابه های ناو ا گرام ، خرکی ، پاجا وغیره منتظر حفریات است تا افسانه های تمدن و ترقی خویش را بیان کنند . حفریات عصر حاضر آرزو های بیلو را بر آورد و در نتیجه معلوم شد مدنیت قدیم گندها را شرقاً غرباً از شهر تا کنزیلا ( در ماورای نهر سند ١٤ میلی شرقی راولپندی ) تا وادی های کابل و کوهدامن بسط یافته بود . مستر اوریل استین در ( عتائق وسط آسیا ) نام اثر خود راجع به تصاویر و نقاشی های که از بتخانهای مخروبه بده ( در نواح قره شهر شمال مشرقی اراضی دریای تارم ) بدست آمده بود ، میگوید : ـ که صنعت و آرت بودا و یونان از انتهای شمال غربی هند ( افغانستان ) در انجاها رسیده ، ازین مقوله میتوان حدود بسط این تمدن قدیم را در حصص شمال گند هارا نیز حدس زد . در ١٩٠٩ مسیحی مغاره کوهای آشو کادر وادی پشاور حفریات شده و بعض مسکوکات کا نیشکا ( پادشاه کوشانی افغانستان ) بدست آمد ، دایرت المعارف بریتانی نیز درا نخصوص اشارتی میکند . اما فرانسه ها در نگار آ را ( هده در ٣ میلی جنوب جلال آباد ) ولمپا کا( لغمان ) تگاو ، نجراو ، کوهدامن ، حق بلخ و