Page 2777

سخندان فارس ترجمه جناب قاری عبد الله خان ملك الشعرا طبقهٔ دوم طبقهٔ دوم از (۵۰۰ ه) آغاز میکند. در طبقهٔ اول شعر طبعی و تقریر و تحریر یکسان بود. نظم بترك دادن وزن بی تکلف نثر مطابق بمحاوره می‌شد. درین طبقه به سبب تعمیم علوم ومعارف عربی وسعت افکار و دقت نظر و اقتدار بر سخن پیشتر گردیده کتب بلاغت در زبان فارسی تالیف یافت در نتیجه مداخلهٔ الفاظ عربی زیادت پذیرفت وصنائع بدیعه الفاظ ومعانی را برنگ علمی در آورد و چنانکه مکرر نگاشته ایم استعاره های تازه روی کار آمده در عوض رنگ گل و نغمهٔ بلبل مثلا که قدما استعمال میکردند رخسار شاهد گل و آواز را مشگر بلبل زبان زد فصحای این طبقه گردید. لکن امور مذکوره مخل تعبیر از مقصود نشد چه هر يك ازين فصحا در اظهار ما فی الضمیر و حسن بیان دستی داشتند. خاقانی وانوری و نظامی درین طبقه بسخن آفرینی مشهورند. خاقانی آغاز و خاتمه قصائد بی‌نهایت خوب گفته و کلامش درین زمینه تاثیر مخصوصی دارد. از اشعار اوست: خاقانی آن کسان که براه تو میروند زاغند و زاغ را روش كبك آرزوست طفلی که آرزوی ترا زوی زر کند نارنج را برد که ترا زو کند ز پوست گیرم که مار چو به کند تن بشکل مار کوزهر بهر دشمن و کو مهره بهر دوست وله نیست اقلیم سخن را بهتر از من پادشا در جهان ملك سخن را نی مسلم شد مرا مریم بکر معانی را منم روح القدس نوعروس فضل را صاحب منم نعم الفتی درع حکمت پوشم و بی ترس گویم کالقتال خوان فکرت سازم و بی بخل گویم کالصلا نظامی گنجوی بنای سخن را بطرح تازه ریخت و در تشبیه و استعارهٔ رنگین حسن استعمالی بخرج داده لطافت و نزاکت را در سخن با متانت جمع نمود. و علاوه بر خمسهٔ بی نظیری که دارد قصائد ۲۱۱