Page 2230

شماره ( دهم ) سال دوم مجله کابل ( ٥٤ ) جاهل بدین خبر نیست که مصريها دران هنگامی اساس مدنیت وعلوم وصنائع را نهادند و استاد يونانيان شدند که به بتها وگاوها وسگها و گربه ها ایمان داشتند این مفسر بلا شك این را میداند که كلدا نیان دران زمانه پايه هاي رصد خانها میگذاشتند و آلات رصديه میساختند و بنای تصاویر عالیه مینمودند و در علم فلا حت کتا بها تصنیف میکردند که به ستارها میگر دیدند بر مفسر پوشیده نباشد که فينيقين در ان عصر باز از تجارت بريه و بحريه وصناعت را رواج داده بودند و اراضي بريطش ( یعنی انگلیس ) اسپانيا و يونان را مستعمرات کرده بودند که بچه های خود را بجهت قربانی اصنام تقدیم مینمودند این امر بر مفسر آشکار است - يونانيان در آن قرن سلطان عالم بودند ودر آن زمان حکمای عظام و فيلسوفهاي كرام از ايشان بظهور میرسیدند که بصدها آله وهزارها خرافات دلبسته بودند مفسر را این معلوم باشد فارس درانوقت از نواحی کاشغر تا نواحی استنبول حكم ميكرد و و در مدنیت و حید عصر شمرده میشد كه صدها خزعبلات در لوح دلش ثبت بود - مفسر البته اين را یاد داشته باشد همین نصارای متاخرین درهمان هنگامی كه اذعان داشتند به تثلیث و صلب و قيامت و معمودیه و مطهره واعتراف و استحاله ساهتهای خود را قوت دادند قدم در دائرة علوم و معارف و صنایع نهادند و باوج مدنیت رسیدند و اکنون هم غالب ايشان با همه علوم و معارف رهسپر همین طریقه ميباشند و مفسر این را به نهج احسن میداند . چون این امور را تصور نمودم دانستم كه مفسر را هرگز اینچنین خیالی نیست كه اعتقاد بدین عقائد حقه سبب انحطاط مسلمانان گردیده است زیرا آنکه اعتقادات را چه حقه بوده باشد چه باطله بهیچ گونه منافات ومغايرتی با مدنيت و ترقیات دنیویه نیست مگر اعتقاد بحرمت طلب علوم و کسب معاش و سلوك و مسالك مدنيت صالحه و باور نميكنيم كه در دنیا دینی باشد که ازین امور منع كند و اين مطلب از انچه پیش گذشت بخوبی ظاهر شد بلکه میتوانم بگویم که بی اعتقادی بغیر از خلل و فساد در مدنیت و رفع امنیت هیچ نتیجه دیگر نداده است و اگر بی اعتقادی موجب ترقی امم ميشد ميبایست كه عربهاي زمان جاهلیت در مدنيت گوي سبقت را ربوده باشند چونکه ایشان غالباً رهسپر طريقة دهريه بودند ازین جهت همیشه بآواز بلند میگفتند