{"book":"adl0986","page":2230,"text":"شماره ( دهم ) سال دوم مجله کابل ( ٥٤ )\n\nجاهل بدین خبر نیست که مصريها دران هنگامی اساس مدنیت وعلوم وصنائع را نهادند\nو استاد يونانيان شدند که به بتها وگاوها وسگها و گربه ها ایمان داشتند این مفسر بلا شك\nاین را میداند که كلدا نیان دران زمانه پايه هاي رصد خانها میگذاشتند و آلات رصديه\nمیساختند و بنای تصاویر عالیه مینمودند و در علم فلا حت کتا بها تصنیف میکردند که به\nستارها میگر دیدند بر مفسر پوشیده نباشد که فينيقين در ان عصر باز از تجارت بريه و بحريه\nوصناعت را رواج داده بودند و اراضي بريطش ( یعنی انگلیس ) اسپانيا و يونان را\nمستعمرات کرده بودند که بچه های خود را بجهت قربانی اصنام تقدیم مینمودند این امر\nبر مفسر آشکار است - يونانيان در آن قرن سلطان عالم بودند ودر آن زمان حکمای عظام و\nفيلسوفهاي كرام از ايشان بظهور میرسیدند که بصدها آله وهزارها خرافات دلبسته بودند\nمفسر را این معلوم باشد فارس درانوقت از نواحی کاشغر تا نواحی استنبول حكم ميكرد و\nو در مدنیت و حید عصر شمرده میشد كه صدها خزعبلات در لوح دلش ثبت\nبود - مفسر البته اين را یاد داشته باشد همین نصارای متاخرین درهمان هنگامی\nكه اذعان داشتند به تثلیث و صلب و قيامت و معمودیه و مطهره واعتراف\nو استحاله ساهتهای خود را قوت دادند قدم در دائرة علوم و معارف و صنایع نهادند و\nباوج مدنیت رسیدند و اکنون هم غالب ايشان با همه علوم و معارف رهسپر همین طریقه\nميباشند و مفسر این را به نهج احسن میداند . چون این امور را تصور نمودم دانستم كه\nمفسر را هرگز اینچنین خیالی نیست كه اعتقاد بدین عقائد حقه سبب انحطاط مسلمانان\nگردیده است زیرا آنکه اعتقادات را چه حقه بوده باشد چه باطله بهیچ گونه منافات ومغايرتی\nبا مدنيت و ترقیات دنیویه نیست مگر اعتقاد بحرمت طلب علوم و کسب معاش و سلوك\nو مسالك مدنيت صالحه و باور نميكنيم كه در دنیا دینی باشد که ازین امور منع كند و اين\nمطلب از انچه پیش گذشت بخوبی ظاهر شد بلکه میتوانم بگویم که بی اعتقادی بغیر از خلل و\nفساد در مدنیت و رفع امنیت هیچ نتیجه دیگر نداده است و اگر بی اعتقادی موجب ترقی\nامم ميشد ميبایست كه عربهاي زمان جاهلیت در مدنيت گوي سبقت را ربوده باشند\nچونکه ایشان غالباً رهسپر طريقة دهريه بودند ازین جهت همیشه بآواز بلند میگفتند","chars":1907,"image":"https://storage.googleapis.com/adl-page-images/adl0986/02230.jpg","first_page":1,"last_page":3124,"title":"Kābul : ʻilmī, adabī, ijtimāʻī, tārīkhī کابل : علمى، ادبى، اجتماعى، تاريخى","permalink":"https://afghanpress.org/book/adl0986/2230","canvas":"https://afghanpress.org/iiif/adl0986/canvas/2230","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/books/adl0986/","source_pdf":"https://afghanistandl.nyu.edu/pdf/adl0986_download.pdf","rights":{"image":{"statement":"Public domain. NYU states: \"All works presented on this website are, unless otherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely reproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial.\"","uri":"http://rightsstatements.org/vocab/NoC-US/1.0/","holder":"New York University Libraries","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/about.html","delivery":"Images are served from a copy mirrored by this project, not from NYU's servers, under the reproduction terms above.","endorsement":"This is an independent project. It is not affiliated with, endorsed by, or reviewed by New York University."},"text":{"statement":"Machine-generated transcription, dedicated to the public domain under CC0 1.0. No warranty of accuracy: see the provenance block on every page.","uri":"https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/","holder":"Steps Ventures"}},"provenance":{"text_produced_by":"gemini-3.1-pro-preview","thinking_level":"low","read_completed":"2026-08-09","per_page_confidence":null,"per_page_confidence_note":"Not recorded during the corpus run. No calibrated per-page score exists, and none is estimated here.","human_reviewed":false,"accuracy_context":"Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting.","primary_source":"The page image. The text is an index into it."}}