Page 2193

شماره (دهم) سال دوم مقام شعر در تکوین ملل (۲۳) بازهم مستمعین حسن ظنی بآنها می پروراند . بعقیده من تنها شخص بنظم شعر شاعر و بخوش الحانی موسیقی دان نمی شود . بلکه گاهی بفهم شعر و طرب از آهنگ نیز شاعر و موسیقی دان گردد . بلی آن دو فن ایجابی و این دوفن سلبی است . بگمان میرود این فترتی که در شعر مشاهده می شود مرقتی یا ابر بهاری است که درنگ ناکرده بزودی پاره پاره و دور شود و این در هنگامی خواهد بودکه ما بمحیط تازه پر ازحوادث وسکان خود الفت گیریم . قلق و هیجان ما شورش پذیرفته این دنیای زشت هوای خوش و جذاب خودرا دوباره تازه سازد . شعر و هیجان دور ازصواب نیست اگر گوئیم این انقلابات مادی اقتضای که درین عصر مشاهده میشود چندان دور ازشعر نیست بلکه شعر بمعنای سیکولوجی خود از بزرگترین دواعی اوست و سببش آنست که این حیات عقلی که مادر آغوش تربیه او تولد گشته حرکت میکنیم و پرورش مییابیم و عبارتست از (عقل اجتماعی) باصطلاح علم و متصرف است درحرکات و سکنات ما اگر زبان و ادبیات خوش آیند آن نبود این عقل تسلطی بردلهای ما نمیداشت و بسببی که احداث رأی مشترك میکند نام (رأي عام) هم بخود میگیرد . ازرأی عام درافراد هیجان تولید میشود وغذا میخورد . در بین نمایشگاه های شعری وتاثیر در (رأي عام) علاقةمتینی موجود است بساکه نوحه و نالش شاعر درمظالم ؛ (رأی عام) را بهیجان و آشوب انطفا ناپذیری درآورده که شعله این غضب جز بانقلاب خموش نگشته . جمعیتها ئیکه خطرناك ترین ادوار را در سیاست ملل تشکیل داده همه از دعوتهای هیجان خیزشعری بوده که تحريك رای عام نموده . (اوغست کونت) درفلسفه خود میگوید : (فکر) است که بعمل میکشاند ولی فکر افسرده خالی از روح ـ فکر بارد مجرد ـ مباشر عملی نمیتوانند . بلکه ضرور است اولافکر منفعل هیجان خیزی مزین بادب و پیراسته بشعر با اوهمراه باشد تا بر اراده مردم غلبه یابد . سخن زن بدوی باخاندانش در قصیده که شکوه از دشمنان دارد وقتی که آنان را اسیر گرفته بودند : مضر بوا موضع العفة منی بالعصا . و صدای آنزن شهری که استغاثه بخلیفة بغداد ۹۵۹