Page 1432

شماره ( چهارم ) سال دوم مجله کابل ( ٣٢ ) خیام (١) جمعی متفکرند در مذهب و دین جمعی متحیرند در شک و یقین نا گاه منادی برآید زکمین کای بیخبران راه نه آن است و نه این شعرای عربی و فارسی ما از معشوقه قدم خود بنت العنب، هر کس به رنگی یادی میکند، شهرت باده پرستی خیام شرق و غرب را مست ساخته است، ولی معری که بعض مشابهت ها در فلسفه خود با خیام دارد درین خصوص - یعنی عشق با دختر رز - کامل مخالف خیام است، یا شراب در شعر معري بسيار تر است ولی همانطور که پروهی فی شقست مشهور امريكاً، جان پسي فوت، ياد ميكند معرى خرابيها و نقصهای عقلی و اخلاقی شراب را به کرات و مرات ذكر و اجتناب از ان را توصیه میکند، ( و این مطلب خود آنقدر مهم است که محتاج يك مقاله جداگانه است ) ولی گاهی آرزو میکند که کاش برای فراموش کردن غمها نوشیدن شراب را الله تعالی جایز میساخت. (٧) معری تمنت ان الخمر حلت نشوه ايکاش شراب برای نشه آور دن تجهلني كيف الحمانت بى الحال جایز میبود تا فراموش من دیگر دانید آنچه بر من گذشته است. ايا تى نبي يحمل الخمر طلقه آیا پیغمبری که شراب را روا کند فتحمل شيئاً من همومى و احزانى خواهد آمد ؟ شاید قدری از حزن های مرا بردارد. (١) بخیال عاجز این هر دو رباعی نیز هم مضمون نیستند، رباعی معری هریت مضمون علیحده است که یکی تأسف برضیاع دین حقیقی است، و بیت ثانوی از فرق دين وعقل حاکی حال آنکه مقصد خیام دیگر است که آنرا حافظ بالفاظ : جنگ هفتادو دو ملت همه را عذر بنه چون ندیدند حقیقت در افسانه زدند و عرفی بصورت حرم جویان دری را می پرستند فقیهان دفتری را می پرستند بیفکن پرده تا معلوم گردد که یاران دیگری را می پرستند ظاهر نموده است ٣٥٧